با ارزش و مهم بودن تصمیم و نیرومند تصمیم برای ترک اعتیاد

صحیح است که تصمیم به تنهایی برای غلبه بر اعتیاد کافی نیست اما مطمئناً یکی از شرایط بشدت واجب و قطعی برای شروع این پروسه است، برای چی که اگر کسی را به زور و به جبر هم به کمپ ترک اعتیاد ببرید ممکن است که حقیقتاً ترک هم کند اما سؤال اینجاست که آیا ترک او دائمی است؟ امروزه اطلاعات مردم بالا رفته و همگان این واقعیت تلخ را می‌دانند که اعتیاد با یک درد عظیم در زندگی فراوان از افراد گره خورده است. زمانی که یک فرد معتاد برای مشکلات به سو اعتیاد رفته است احتمال این که پس از ترک اعتیاد مجدداً با ظهور یک مشکل عظیم به سو اعتیاد کشیده شود، فراوان بالا است. اما این احتمال را می‌شود با «قدرت تصمیم» تا حد زیادی کاهش داد.

اگر افرادی که اعتیاد دارند خودشان بخواهند ترک کنند و تصمیم‌شان به سائق درونی خودشان به کار بیفتد، این ترک اعتیاد تا حد زیادی امیدوار‌ کننده خواهد بود. تصمیم می‌تواند روند سلامتی فرد مریض به اعتیاد را آسان‌تر کند. بیشتر مردم تصور می‌کنند که تصمیم یک ویژگی است که درون هر کسی نیست اما این اعتقاد غلط را همین جا خط بزنید، تصمیم در واقع مجموعه‌ای از توانایی‌های زندگی است که می‌توان اون را یادگرفت و تمرین و نیرومند کرد.

از بسیاری جهات قدرت تصمیم را می‌توان به نام تضاد بین میل به آنچه فرد در حال آماده می‌خواهد و آنچه در آینده می‌خواهد در نظر گرفت. زمانی که اعتیاد در بدن چهره می‌دهد در قطعه مراکز پاداش مغز اتفاقی می‌افتد که ترجیح می‌دهند دوباره اون مواد مخدر استفاده شده تا پاداش‌های سریع، یعنی اون حال خوبی که پس از مصرف مواد برای فرد ساختن می‌شود، را به دست آورند. درحالی که مراکز پاداش‌های مغز به طور نرمال به دنبال پاداش‌های طولانی وقت هستند. اما اعتیاد و مصرف مواد دلیل می‌شود این مراکز تمایل به دریافت پاداش‌های سریع باشند که منجر به میل و میل شدید فرد به اون مواد مخدر یا الکل یا گرایش به سیگار و… شود. با توانا‌تر شدن این میل‌ها برای پیشگیری از تسلیم شدن، به تصمیم زیادتر نیاز است که این یک مشکل است زیرا اعتیاد بر مناطقی از مغز که تصور می‌شود دلیل ساختن تصمیم می‌شود نیز نشان می‌گذارد.

تصمیم تنها یک توانایی نیست بلکه مجموعه‌ای از توانایی‌ها است که زیادتر اون‌ها به قشر نزد پیشانی نسبت داده می‌شود. قشر نزد پیشانی بخشی از مغز منحصر به انسان است که مسئول زیادتر توانایی‌های فکر سطح بالای ما است. این توانایی‌ها غالباً عملکرد‌های اجرایی نامیده می‌شوند و به مجموعه‌ای از توانایی‌های فکر انتقادی نشانه دارند که به ما در برنامه‌ریزی از نزد، حل مشکلات و تصمیم‌گیری‌های خوب که به ما در رسیدن به اهداف بلند وقت کمک می‌کند، نشانه می‌کند. چندین عملکرد اجرایی با هم کار می‌کنند تا «تصمیم» را در انسان تشکیل دهند.

این توانایی‌ها شامل توانایی‌های زیر می‌شود:

*فکر کردن به عواقب کوتاه وقت و بلند وقت یک اقدام.

*افکار، عواطف و خواسته‌های ناخواسته را نادیده گرفتن.

*سرسخت بودن و فکر کردن به مسائل دشوار حتی هنگامی ناراحت باشید.

*دور کردن افکار و عواطف بیهوده.

*توجه کردن به اهداف، ارزش‌ها و افکار سودمند درازمدت.

*دنبال کردن اهداف با یک اقدام یا عکس العمل به وقت و سودمند.

تصمیم عموماً به نام یک توانایی قابل یادگیری، تمرین و نیرومند در نظر گرفته می‌شود اما برخی از افراد ممکن است مزیت یا معایب طبیعی خود را در مورد قدرت تصمیم داشته باشند. عوامل متعددی ممکن است برخی از این مزایا و معایب را تعیین کنند، همانند توانایی‌های ژنتیکی، اختلالات روانی و حتی عوامل شخصیتی. با این حال به نظر می‌رسد حتی کسانی که به طور طبیعی سطح بالاتری از خودتنظیمی دارند، از قدرت تصمیم نامحدود برخوردار نیستند. عوامل متعددی ممکن است برخی از این مزایا و معایب را تعیین کنند. زیادتر محققان قدرت تصمیم را به نام یک منبع محدود یا چیزی که می‌تواند به طور موقت تمام شود در نظر می‌گیرند. مطالعات تحقیقی علامت داده است که هنگامی افراد در حوزه‌ای از زندگی تصمیم می‌کنند احتمال اینکه بعداً وسوسه شوند زیادتر است. این یافته علامت می‌دهد که به نظر می‌رسد همه افراد دارای قدرت تصمیم هستند اما استفاده از اون، میزان اون را کاهش می‌دهد. در عین حال نیروی تصمیم نیز به نام یک منبع تجدیدپذیر در نظر گرفته می‌شود که با گذشت تاریخ خود را دوباره پر می‌کند. این بدان معناست که اگر فردی که اعتیاد دارد مقابل یک وسوسه ثانیه‌ای مقاومت کند، قدرت تصمیم او دوباره نیرومند می‌شود. یک نکته دیگر نیز اینجا حائز با ارزش و مهم بودن است و اون این است که از مواد مخدر دوری کردن منجر به نیرومند تصمیم در طولانی وقت خواهد شد.

 

روش‌های نیرومند تصمیم برای ترک اعتیاد

برخی از افراد به طور طبیعی ممکن است قدرت تصمیم بیشتری داشته باشند و برخی دیگر کمتر، اما نکته مهم این است که هر کس حداقل دارای کمی از اون است. از آنجا که هنگامی از تصمیم استفاده می‌شود از بین می‌رود باید کوشش کنید هر اندازه تصمیم دارید همان را نیرومند و نگه داری کنید. استراتژی‌های مختلفی وجود دارد که می‌توانید از اون‌ها برای کمتر استفاده کردن از نیروی تصمیم استفاده کنید و اطمینان نتیجه کنید که در مواقعی که بیشترین نیاز را دارید از اون‌ها استفاده کنید.

برنامه‌ریزی

روش‌های حفاظتی باید از آغاز شروع شود حتی قبل از قطع مصرف مواد مخدر یا الکل. در فرآیند برنامه‌ریزی مهم است که در مورد موقعیت‌هایی فکر کنید که به احتمال فراوان با وسوسه‌ها روبرو می‌شوید یا انگیزه‌های شدید دارید.

غلبه بر وسوسه

الآن با خود فکر کنید در شرایطی که مثال‌ زده شد دوست دارید از تصمیم خود استفاده کنید تا یک موقعیت را با موفقیت پشت سر گذاشته و سیستم پاداش‌های مغزی را فعال کرده و دلیل شوید تصمیم شما زیادتر شود یا این که تسلیم میل خود شوید و به جایگاهی چندبرابر بدتر از جایگاهی که برای ترک اعتیاد شروع کرده‌اید برگردید؟ برای این که بتوانید جلوی وسوسه‌هایتان را بگیرید چند کار می‌توان کرد:

*کیف پول یا پول نقد خود را در خانه بگذارید تا از وسوسه شدن برای توقف برنامه‌ریزی نشده برای مواد مخدر پیشگیری کنید.

*به دوستان یا همکاران خود بگویید که دیگر از مواد مخدر استفاده نمی‌کنید.

*حذف مخاطبینی که قبلاً با اون‌ها مواد مصرف کرده‌اید. یا حذف فروشندگانی که از اون‌ها خرید کرده‌اید.

*برای پیشگیری از وسوسه شدن به یک دوره توانبخشی سرپایی مراجعه کنید.

*از پزشک خود بخواهید که دارویی را برای پیشگیری از اثرات دارو یا سهولت در خروج از مرحله سمی زدایی برایتان تجویز کند.

*از یک روانشناس بالینی کمک بگیرید.

*مشغول بودن

استراتژی دیگری که بسیاری از افراد در دوران نقاهت اولیه سودمند می‌دانند این است که برنامه خود را با کوشش‌هایی پر کنند تا اون‌ها را مشغول نگه دارند. مشغول ماندن و اجتناب از رد کردن تاریخ بیکار فراوان، به نیرومند تصمیم کمک می‌کند.

برخی زمان‌ ناچاراً افرادی که در حال بهبود هستند افکار و میل‌های غیرمفید و ناخواسته را تجربه خواهند کرد، بنابراین مهم است که برای این قبیل افکار از قبل مهیا باشید. بسیاری از کارشناسان این افکار را «افکار داغ» وصف می‌کنند که فراوان شدیدتر از حالت نرمال بوده و دلیل برانگیختگی عواطف و هیجانات شما می‌شوند.

سخن آخر

هنگامی که قدرت تصمیم توانا‌تر می‌شود، مقاومت در برابر خواسته‌ها آسان‌تر می‌شود. و هنگامی که از قدرت تصمیم حس خستگی مزمن و ضعف می‌کنید، این را به نام اثبات توانا‌تر شدن خودتان و تصمیم‌تان و ناتوان‌تر شدن اعتیادتان تفسیر کنید. اگر با وجود مقاله فوق دوباره نگرانی‌هایی در این زمینه دارید می‌توانید اون را با یک روانشناس بالینی در یک مرکز مشاوره مطرح کنید. روانشناس انگیزه و تصمیم شما را نیرومند می‌کند و اگر هدف نداشته باشید با تکنیک‌های مختلف از جمله شناخت درمانی روی نگرش شما کار خواهد کرد و طبیعتاً اهداف شما شکل گرفته و ترک اعتیاد فراوان آسان‌تر خواهد شد. با ارزش و مهم بودن کمک یک روانشناس در ترک اعتیاد بقدری است که تمام مراکز ترک اعتیاد مدتی است از وجود یک روانشناس بالینی برخوردارند. در کل کسی که وابسته چیزی شده قطعاً به اون انس کرده است و کنار گذاشتن اون برایش به این راحتی نیست و لزوم مداخله و معالجه توسط یک کارشناس زبده بخصوص برای ترک وابستگی ناشی از مواد، فراوان ضروری است.

سید محمد ستارزاده

روانشناس بالینی و مدرس دانشگاه