به مناسبت سالروز بزرگداشت خورشید تبریزی

خورشید تبریزی که بود؟

محمد بن علی بن ملک‌داد تبریزی، ملقب به خورشید‌الدین، یا خورشید تبریزی (زاده ۵۸۲ – درگذشته ۶۴۵ هجری قمری)از صوفیانِ مسلمان معروف سدهٔ هفتم هجری است. سخنان وی را که در مجالس مختلف بر زبان آورده، مریدان گردآوری کرده‌اند که به نام «مقالات خورشید تبریزی» سرشناس است.

از زندگی خورشید تبریزی و حال شخصی او تا آنگاه که مقالات خورشید کشف شد خبر مهمی در دست نبود. کهنه‌ترین مدارک دربارهٔ خورشید تبریزی، ابتدانامه سلطان ولد و رساله سپهسالار است که گفته «هیچ خلق شده‌ای را بر حال خورشید اطلاعی نبوده چون شهرت خود را پنهان می‌داشت و خویش را در پرده رازها فرو می‌پیچید». در کتاب مقالات اگر چه خورشید تبریزی به شرح حال و معرفی پیشینه خود نپرداخته‌ است اما می‌توان او را از بین توصیفات و خاطرات بازشناخت، توصیفاتی که او به مناسبت‌های گوناگون دربارهٔ افراد و اقوال مطرح می‌کند.

دربارهٔ پدر و مادر خورشید تبریزی اون قدر می‌دانیم که او در مقالات آنها را به نازک‌دلی و مهربانی وصف می‌کند و اینکه آنها خورشید تبریزی را نازپرورده کرده بودند: «این نقص از پدر و مادر بود که مرا چنین به ناز برآوردند.» خورشید تبریزی در جایی دربارهٔ پدر خود می‌گوید: «خوب مرد بود… الا عاشق نبود، مرد نیکو دیگر است و عاشق دیگر…» «پدر از من خبر نداشت. من در شهر خود نا آشنا، پدر از من بیگانه، دلم از او می‌رمید. پنداشتمی که بر من خواهد افتاد. به مهربانی سخن می‌گفت، پنداشتم که مرا می‌زند، از خانه خارج می‌کند»

خورشید تبریزی در محضر استادانی چون خورشید خونجی تحصیل می‌کرده است. او سپس به سیر و سلوک پرداخت و در نزد پیران طریقت، بزرگانی چون پیر سله‌باف و پیر سجاسی، به کسب شناخت پرداخت. خورشید تبریزی چنان‌که از مقالات او بر می‎آید از برخی از بزرگان تاریخ خود نیز نشان پذیرفته بود، و از اون بین نام‌های شهاب هریوه (اندیشمند خردگرا)، فخر رازی، اوحدالدین کرمانی و محی‌الدین ابن عربی در مقالات خورشید آمده است.

خورشید تبریزی و مولوی

خورشید تبریزی عاشق مسافرت بود و عمر را به سیر و سیاحت می‌گذرانید و در یک جا قرار نمی‌گرفت، آنچنان که به روایت افلاکی «مردم مسافران صاحبدل او را پرنده گفتندی جهت طی زمینی که داشته است.» خورشید تبریزی در ۲۶ جمادی‌الثانی ۶۴۲ (معادل ۶ دسامبر ۱۲۴۴ میلادی و ۱۶ آذر ۶۲۳ هجری خورشیدی) به قونیه رسید. با مولوی ملاقات کرد و با شخصیت توانا و نفس گرمی که داشت مولانا را دگرگون کرد. تا نزد از ملاقات خورشید تبریزی، مولوی از دانایان و فقیهان و اهل مدرسه بود. در اون تاریخ به تدریس علوم دینی مشغول بود، و در چهار مدرسهٔ با اعتبار تدریس می‌کرد و اکابر علما در رکابش پیاده می‌رفتند.

با ملاقات خورشید تبریزی، مولوی لباس عوض کرد، درس و وعظ را یکسو نهاد و اهل وجد و سماع و شاعری شد. برای مردم قونیه مخصوصاً پیروان مولانا تغییر حال او و رابطهٔ بین او و خورشید تبریزی صبر‌ناکردنی بود. عوام و خواص به خشم آمدند، مریدان شوریدند، و همگان کمر به کین او بستند. خورشید تبریزی سپس از شانزده ماه در ۲۱ شوال ۶۴۳ بی‌خبر قونیه را ترک کرد. ناراحتی و ملال مولوی در اون ایام بی‌کرانه بود.

سرانجام نامه‌ای از خورشید تبریزی رسید و مشخص گشت که او در غذا است. مولوی فرزند خود سلطان ولد را با بیست بدن از یاران برای بازآوردن او فرستاد. خورشید تبریزی در ۶۴۴ با استقبال باشکوه به قونیه بازگشت. محفل مولوی غرق شور و شادی و وجد و سماع شد.

اما شادمانی‌ها دیری نپایید. دوباره آتش دشمنی و تعصب بالا گرفت و درد‌ها و آزارها به خورشید تبریزی رسید. او با همه عشق و علاقه‌ای که به صحبت مولانا داشت تصمیم به ترک قونیه گرفت. به مولانا می‌گفت: «مسافرت کردم آمدم و درد‌ها به من رسید که اگر قونیه را پر طلا کردندی به اون کرا نکردی، الا دوستی تو غالب بود… مسافرت دشوار می‌آید، اما اگر این بار رفته شود چنان مکن که اون بار کردی» به سلطان ولد فرزند مولوی که نزدیک‌ترین مرید و همراز او بود دفعات می‌گفت:

خواهم این بار آنچنان رفتن         که نداند کسی کجایم من
همه گردند در طلب ناتوان         ندهد کس علامت ز من هیچ وقت
سال‌ها بگذرد چنین فراوان         کس نیابد ز گرد من آثار

زیادتر بفهمید : دیداری که مولانا را مولانا کرد

در سال ۶۴۵ خورشید تبریزی بی آنکه کسی آگاه شود قونیه را رها کرد و راه مسافرت در نزد گرفت. مولوی بی‌تاب مدام در جستجوی خبری از خورشید تبریزی بود. دفعات کسانی به او خبر خوب می‌دادند که خورشید تبریزی را در غذا دیده‌اند و او مژدگانی‌ها می‌داد. با همین خبرها بود به امید یافتن خورشید تبریزی دو بار به غذا مسافرت کرد اما نشانی از او نیافت. خورشید تبریزی به سلطان ولد گفته بود و چند بار این سخن را مکرر کرده که این بار سپس از ناپدید شده به جایی خواهد رفت که کسی نشانی از او نیابد.

مزار خورشید تبریزی در اخلاق در دهه‌های اخیر مورد توجه قرار گرفت و برای بازسازی اون اقدام شد.

 

زیادتر بفهمید : كشف مقبره خورشید تبریزی در تبریز

زیادتر بفهمید : ایران خورشید تبریزی را به جهانیان معرفی می‌كن

زیادتر بفهمید : ادعای نویسنده ترك درباره كشف راز کشتن «خورشید تبریزی»!

گردآوری : گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
seemorgh.com/culture
منبع : ویکی پدیا