صادرات در ۵ ماه امسال نسبت به سال قبل افزایش یافته است یا کاهش؟ 

براساس اعلام بانک مرکزی در پنج‌ماهه اول سال ۱۴۰۱ ارزش صادرات ۲۰.۹ میلیارد دلار بود که نسبت به سال قبل ۲۱.۳ درصد افزایش داشت.
به شرح صفحه اقتصاد، بانک مرکزی شرح تحولات اقتصاد کلان و کارها خود تا آخر مرداد ماه سال جاری را منتشر کرد. در ادامه کوتاه‌ای از مجموعه تحولات اقتصاد کلان و کارها بانک مرکزی در راستای دستیابی به اهداف و ماموریت‌های یاد شده در مردادماه ۱۴۰۱ به شرح ذیل ارائه می‌شود.

۱- تحولات اقتصاد کلان
بررسی تحولات تورم ماهانه شاخص کل کالاها و خدمات مصرفی در سال جاری علامت می‌دهد در شرایطی که تورم ماهانه شاخص کل بهای کالاها و خدمات مصرفی در اردیبهشت و خردادماه سال جاری عمدتاً متاثر از حذف تخصیص ارز ترجیحی و نیز افزایش قیمت عمده کالاها در بازارهای جهانی با روند افزایشی مواجه شده بود؛ لیکن با توجه به تخلیه قسمت قابل توجهی از آثار تورمی اجرای طرح مذکور در دو ماه ابتدایی اجرای طرح (اردیبهشت و خرداد)، نرخ تورم ماهانه در تیر و مرداد ماه سال جاری با کاهش محسوسی دنبال شد. به طوری‌که تورم ماهانه شاخص کل مصرف کننده از ۱۰.۶ درصد در خرداماه به نظم به ۴.۳ و ۲.۴ درصد در تیر و مرداد ماه سال جاری رسید.

تورم‌های نقطه به نقطه و دوازده‌ماهه شاخص کل بهای کالاها و خدمات مصرفی در مرداد ماه سال جاری نیز به‌نظم معادل ۴۵.۸ و ۴۰.۱ درصد بوده است که نسبت به تیر ماه سال جاری به نظم معادل ۰.۶ و ۰.۴ درصد کاهش یافته است. همچنین، تورم ماهانه شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی به تفکیک گروه‌های اختصاصی “کالا” و “خدمت” در مردادماه نسبت به ماه قبل کاهش یافته است.

در همین ارتباط، تورم ماهانه گروه‌ اختصاصی “خدمت” در مردادماه سال جاری با ۰.۴ واحد درصد کاهش نسبت به ماه قبل به ۴.۲ درصد رسید؛ تورم ماهانه گروه‌ اختصاصی “کالا” نیز با ۲.۸ واحد درصد کاهش نسبت به ماه قبل به رقم ۱.۴ درصد رسید. بررسی تحولات تورم ماهانه گروه کالا به تفکیک “خوراکی ها” و “غیرخوراکی ها” نیز موید کاهش تورم ماهانه اقلام خوراکی در مرداد ۱۴۰۱ نسبت به ماه قبل از اون است.

شاخص بهای خوراکی ها و آشامیدنی ها (با ضریب با ارزش و مهم بودن ۲۵.۵ درصد) با ۴.۲ واحد درصد کاهش نسبت به تیر و ثبت تورم ماهانه ۰.۸ درصدی، سهمی معادل ۰.۳ واحد درصد را از تورم ماهانه شاخص کل (۲.۴ درصد) در مرداد ماه سال جاری به خود اختصاص داده است.

بررسی تحولات تورم ماهانه گروه خدمت بیانگر اون است که گروه “مسکن و خدمات ساختمانی” با ۳ واحد درصد بیشترین سهم را در تورم ماهانه گروه خدمت (۴.۲ درصد) داشته و پس از اون گروه های “بهداشت و معالجه” و “حمل و تعریف” به نظم با سهمی معادل ۰.۷ و ۰.۵ واحد درصد بیشترین تاثیر را در افزایش تورم ماهانه گروه خدمت داشته است. بر پایه روند تحولات «شاخص بهای تولیدکننده» به نام نزد‌نگر «شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی»، صبر می‌رود تورم ماهانه ۰.۲ درصدی این شاخص در مردادماه سال جاری، نتایج مثبت خود را در کاهش تورم ماه‌های آتی علامت دهد.

در حوزه معامله خارجی با توجه به اطلاعات منتشره از سوی گمرک ایران، طی پنج‌ماهه نخست سال ۱۴۰۱ ارزش صادرات گمرکی برابر با ۲۰.۹ میلیارد دلار بود که موید افزایش حدوداً ۲۱.۳ درصدی اون در سنجیدن با زمان مشابه سال ۱۴۰۰ است.

ارزش واردات گمرکی نیز در این مقطع معادل ۲۱.۷ میلیارد دلار شرح شده است که حاکی از افزایش حدوداً ۱۹.۶ درصدی اون نسبت به دوره مشابه سال قبل است.

مطابق با اطلاعات مندرج در سامانه معاملات الکترونیکی، تحولات بازار ارز در مردادماه حاکی از اون است که در این ماه متوسط نرخ فروش دلار در بازار حواله حدود ۲۶۵.۶ هزار ریال بود که نسبت به تیرماه ۲.۴ درصد افزایش علامت می‌دهد. در قسمت اسکناس نیز متوسط نرخ فروش دلار در این ماه حدود ۲۸۵.۹ هزار ریال بود که حاکی از افزایش ۲.۴ درصدی در سنجیدن با ماه قبل از اون است. همچنین در بازار غیررسمی، متوسط نرخ دلار طی این ماه نسبت به تیرماه، تغییرات اندکی را (افزایش حدوداً ۰.۲ درصدی) تجربه کرد و در مجموع، ثبات نسبی در این بازار فرماندار بود.

در بازار مسکن و بر پایه اطلاعات اخذ شده از سامانه ثبت معاملات املاک و مستغلات سرزمین، متوسط قیمت خرید و فروش یک متر مربع زیربنای واحد مسکونی معامله شده در شهر تهران طی مرداد ۱۴۰۱ نسبت به ماه قبل ۲.۵ درصد و نسبت به ماه مشابه سال قبل نیز ۳۸.۰ درصد افزایش را تجربه نمود. در بازار سهام نیز شاخص کل بورس اوراق بهادار در روز پایانی مردادماه ۳.۲ درصد نسبت به روز پایانی ماه قبل کاهش یافت.

واجب به ذکر است سیاست‌گذار پولی با رصد مستمر تحولات قیمت ثروت ها و توجه به دلالت های اون بر تغییر سطح انتظارات تورمی، عنداللزوم کارها سیاستی مناسب را در دستور کار قرار خواهد داد.

در خصوص تحولات بازار بین‌بانکی در مردادماه، علی‌رغم تداوم حراج‌های دولتی و کاهش وجوه در دسترس بانک‌ها از این محل، نرخ بازار بین بانکی کنترل شد و از کانال ۲۱ درصد در تیرماه به محدوده ۲۰ درصد در مردادماه درون شد. افزایش متناسب و مناسب حجم فعالیت‌ بازار دوباره توسط سیاست‌گذار پولی یکی از عوامل کاهش نرخ بازار بین بانکی در این ماه بوده است.

در مردادماه سال ۱۴۰۱، متوسط ماهانه نرخ بازده اوراق مالی اسلامی دولتی با سررسید یک ساله نسبت به ماه قبل تقریباً پابرجا (۰/۰۶ واحد درصد کاهش) و برابر با ۲۱.۶۱ درصد بوده است. لیکن متوسط بازدهی اسناد مذکور با سررسیدهای دو و سه‌ساله نسبت به ماه قبل به نظم با ۰.۲۳ و ۰.۲۴ واحد درصد افزایش نسبت به ماه قبل به ۲۲.۹۵ و ۲۳.۱۷ درصد رسیده است.

وضعیت منحنی بازده در مردادماه نسبت به تیرماه (نمودار زیر) به گونه‌ای است که نرخ های بازده تا سررسید بلندمدت (بالاتر از یک سال) در سطحی بالاتر قرار گرفته‌ است. در مجموع در مردادماه دامنه میانگین نرخ بازده تا سررسید اوراق در دوره‌های زمانی مختلف (نشانه شده بر روی نمودار زیر)، در فاصله (۲۱.۷ تا ۲۳.۱ درصد) قرار داشته که نسبت به تیرماه (دامنه ۲۱.۷ تا ۲۲.۹ درصد) تغییر چندانی نداشته است.

حجم نقدینگی در آخر مردادماه سال ۱۴۰۱ (معادل ۵۴۰۱۷.۹ هزار میلیارد ریال) نسبت به آخر سال ۱۴۰۰ معادل ۱۱.۸ درصد افزایش یافته که در سنجیدن با رشد متغیر مذکور در دوره مشابه سال قبل (۱۲.۸ درصد) به میزان ۱.۰ واحد درصد کاهش علامت می‌دهد. همچنین، نرخ رشد دوازده‌ماهه نقدینگی در مردادماه ۱۴۰۱ معادل ۳۷.۸ درصد بوده است.

واجب به توضیح است که در حدود ۲.۵ واحد درصد از رشد نقدینگی در دوازده‌ماهه منتهی به آخر مردادماه سال ۱۴۰۱ مربوط به اضافه شدن اطلاعات کوتاه دفترکل ثروت‌ها و بدهی‌های بانک مهر اقتصاد به اطلاعات کوتاه دفترکل ثروت‌ها و بدهی‌های بانک سپه (به‌واسطه ادغام بانک‌های وابسته به نیروهای مسلح در بانک سپه) است و فاقد آثار پولی است. به عبارت دیگر در شکل تعدیل اثرات لباس آماری مذکور، رشد نقدینگی در آخر مردادماه سال۱۴۰۱ نسبت به آخر مردادماه سال ۱۴۰۰ معادل ۳۵.۳ درصد خواهد بود.

رشد پایه پولی در دوازده ماهه منتهی به مردادماه سال ۱۴۰۱ به ۳۰.۳ درصد رسید. واجب به ذکر است پایه پولی در آخر مردادماه سال ۱۴۰۱ (معادل ۶۷۲۴.۴ هزار میلیارد ریال) نسبت به آخر سال ۱۴۰۰، رشدی معادل ۱۱.۳ درصد داشته که در سنجیدن با رشد متغیر مذکور در دوره مشابه سال قبل (۱۲.۴ درصد) به میزان ۱.۱ واحد درصد کاهش یافته است.

۲- کارها بانک مرکزی

در مردادماه ۱۴۰۱ با هدف مدیریت نقدینگی بازار بین‌بانکی ریالی، بانک مرکزی در تعامل با بانک‌ها کارها اعتباری زیر را انجام داد:

انجام فعالیت‌ بازار دوباره با موضع توافق بازخرید طی پنج مرتبه حراج به‌نظم به ارزش ۵۹۹.۰، ۶۵۰.۱،‌ ۶۹۹.۸، ۷۰۰.۰ و ۶۸۵.۰ هزار میلیارد ریال مجموعاً به ارزش معاملاتی ۳۳۳۳.۹ هزار میلیارد ریال در قطعه توافق بازخرید با سررسیدهای ۵، ۷ و ۹ روزه (مانده توافق بازخرید از محل فعالیت‌ بازار دوباره در آخر مرداد ماه معادل ۶۸۵.۰ هزار میلیارد ریال بوده است).

استفاده بانک‌ها از اعتبارگیری قاعده‌مند در نرخ سقف برای رفع نیازهای نقدینگی طی ۲۱ روز کاری جمعاً به ارزش معاملاتی ۹۱۷.۰ هزار میلیارد ریال (مانده اعتبارگیری قاعده‌مند در آخر مردادماه ۴.۵ هزار میلیارد ریال بوده است).

در مردادماه سال جاری، طی برگزاری چهار مرحله حراج اوراق مالی اسلامی دولتی، مبلغ ۴۰.۸ هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی توسط بانک‌ها (۵۴.۷ درصد) و ۳۳.۸ هزار میلیارد ریال توسط سایر اندوخته‌گذاران (۴۵.۳ درصد) خریداری شد، لذا در مجموع در این ماه ۷۴.۶ هزار میلیارد ریال اوراق مالی اسلامی دولتی از راه کارگزاری بانک مرکزی فروخته شد.