ماجرای درخواست ایلان ماسک برای ارائه اینترنت ماهواره ای در ایران

از تاریخ راه اندازی اینترنت ماهواره‌ ای استارلینک شرکت اسپیس ایکس، کشورهای دنیا آرام آرام و یکی پس از دیگری از خدمات اون استفاده مند می شوند. الآن مدیرعامل اسپیس ایکس، ایلان ماسک گفته این شرکت برای ارائه خدمات استارلینک در ایران، درخواست معافیت این سرویس از تحریم‌ های آمریکا علیه ایران را خواهد داد، موضوعی که با پاسخ دولت آمریکا مواجه شده است.

اینترنت ماهواره ای استارلینک چیست؟

استارلینک پروژه‌ای است که توسط شرکت اسپیس ایکس و هدف دسترسی به اینترنت در تمام کره زمین و حتی فضا، دنبال می‌شود. این شرکت به کمک منظومه ماهواره‌ای تصمیم دارد تمامی زمین را به اینترنت متصل کند.

هدف پروژه استارلینک ایلان ماسک این است که هزاران ماهواره کوچکی که به فضا پرتاب شده، در مدار پایینی زمین جای بگیرند تا بتوانند سیگنال‌های سریع اینترنتی را به زمین مخابره کنند.

ماجرای درخواست ایلان ماسک برای ارائه اینترنت ماهواره ای در ایران

ایلان ماسک دوشنبه ۲۹ شهریور در توییتی مدعی شد که با ارائه خدمات استارلینک در قطب جنوب، الآن این سرویس در تمام قاره‌ها فعال است.

زیر همین توییت کاربری از ایلان ماسک سوال کرد که آیا از نظر فنی امکان ارائه خدمات استارلینک به کاربران ایرانی وجود دارد یا خیر. مدیرعامل اسپیس ایکس در پاسخ به این سوال گفت استارلینک خواهان معافیتش از تحریم‌ های آمریکا علیه ایران خواهد شد.

او در توییت خود نوشت: «استارلینک در این زمینه خواهان معافیت از تحریم‌ها علیه ایران خواهد شد.»

پاسخ آمریکا به درخواست ایلان ماسک

یک روز پس از آنکه ایلان ماسک برای ارائه‌ی سرویس اینترنت ماهواره‌ای استارلینک در ایران خواهان معافیت از تحریم‌ها شد، سه‌شنبه ۳۰ شهریور، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده اعلام کرد که می‌توان برخی از تجهیزات اینترنت ماهواره‌ای را به ایران صادر کرد.

یکی از سخن‌گویان وزارت خزانه‌داری (OFAC) ایالات متحده در بیانیه‌ای گفت: «مجوز صادرات برخی مقاوم‌افزار، آرام‌افزار و خدمات مرتبط با ارتباطات ازطریق اینترنت به ایران برای برخی خدمات اتصال اینترنت برای کاربرانی مشخص و پایانه‌های ماهواره‌ای تحت مجوز عمومی D-1 (مجوزهایی تحت عنوان General License D-1 در شرایط تحریم) ارائه می‌شود. OFAC برای هرگونه صادراتی که تحت لباس مجوزهای ذکرشده نباشد، از درخواست مجوزهای ویژه برای مجوز کوشش‌های اینترنتی در ایران استقبال می‌کند.»

آیا اینترنت ماهواره ای استارلینک در ایران قابل‌ دسترسی می‌شود؟

الآن این سوال مطرح می‌شود که در شکل پذیرش معافیت اسپیس‌ایکس از تحریم‌های آمریکا علیه ایران توسط مقامات دولت ایالات‌متحده، آیا سد قانونی دیگری برای ارائه خدمات استارلینک در ایران وجود نخواهد داشت؟

آرین بخت، کارشناس حوزه علمی اطلاعات و ارتباطات معتقد است که این داستان نخستین سد در راه دسترسی کاربران ایرانی به خدمات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک است.

او در ا‌ین باره به وبسایت خبری «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «طبق قوانین شرکت اسپیس‌ایکس برای ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک ملزم به کسب مجوز از اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) است و این اتحادیه هم این مجوز را در شکل کسب اجازه از سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی کشورهای مختلف، صادر خواهد کرد. بهترین مثال در این زمینه اوکراین است که برای همراهی و موافقت دولت اون برای دسترسی به اینترنت استارلینک، این خدمات به سادگی برای کاربرانش فعال شد.»

او با تاکید بر اینکه راه گرفتن چنین مجوزی در ایران فراوان پیچیده است، می‌گوید: «همان‌طور که در قبل مقامات دولت از جمله ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای غیر واقعی و رئیس مرکز مردمی فضای غیر واقعی هم نشانه کرده‌اند، شرکت‌های ارائه‌دهنده چنین خدماتی ملزم به رعایت قوانین سرزمین هستند. به همین سبب نزد‌بینی می‌شود که ایران به طور کلی اجازه ارائه خدمات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک را صادر نکند یا با اعمال شرایط مختلف و مقاوم این اجازه را بدهد.»

علاوه بر این، دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای استارلینک به تجهیزات خاصی نیاز دارد که هر مشترک باید علاوه بر خرید آنها، اشتراک ماهانه‌ای را هم برای استفاده از خدمات بپردازد.

در ماه اکتبر ۲۰۲۰ به‌طور رسمی دعوت‌نامه بتای عمومی استارلینک را برای کاربرانی که از قبل ثبت‌نام کرده بودند، فرستاد تا هزینه اشتراک اینترنت استارلینک و قیمت آنتن فرستنده و‌ گیرنده اون را به‌طور دقیق مشخص کند. طبق اعلام این شرکت قیمت آنتن برای کاربران بتای عمومی ۴۹۹ دلار و هزینه اشتراک اون ماهانه ۹۹ دلار خواهد بود. این مبلغ برای کاربران عادی اینترنت که روزانه تاریخ محدودی را به وب‌گردی می‌پردازند ممکن است فراوان باشد، اما برای شرکت‌ها و برخی کسب‌وکارها می‌تواند قابل پرداخت باشد.

همچنین با توجه به نامحدود بودن ترافیک اینترنت استارلینک، هر ساختمان می‌تواند از یک سرویس استارلینک استفاده کند. با این اوصاف حتی اگر از داستان کسب مجوزهای واجب هم صرف‌نظر کنیم، یک بار دیگر تحریم‌ها دلیل می‌شوند که کاربران ایرانی امکان خرید این تجهیزات و پرداخت حق اشتراک ماهانه خدمات را نداشته باشند. هر چند رواج قاچاق، ورود تجهیزات را امکان‌پذیر می‌کند و به همین خاطر در حال آماده هم تعدادی از کاربران این تجهیزات را در اختیار دارند؛ اما پرداخت حق اشتراک همچنان مساله لاینحلی است.

‌علی پرند، کارشناس علمی اطلاعات در این مورد به «دنیای اقتصاد» می‌گوید: «اگر برخی افرادی هم که امکان پرداخت‌ در شبکه‌های پرداخت بین‌المللی را دارند به این داستان ورود کنند، ناچار به دور زدن شبکه‌های پرداخت هستند؛ مگر اینکه این خدمات به شکل رایگان در اختیار کاربران ایرانی قرار بگیرند و آنها هیچ حق اشتراکی نپردازند.»

آرین بخت اما معتقد است که چنین اتفاقی امکان‌پذیر نیست. او می‌گوید: «این کار توجیه تجاری ندارد. شاید بهترین راه‌‌حل، جایگزینی دلار با بیت‌کوین برای پرداخت باشد. از طرفی، برای آنکه تعداد کاربران ایرانی فراوان است، بعید به نظر می‌رسد استارلینک امکان سرویس‌دهی به این تعداد کاربر را داشته باشد؛ چون تعداد ترمینال‌های اون امکان لباس این تعداد کاربر را ندارد. حتی اگر کاربران ایرانی تصمیم به استفاده اشتراکی از این تجهیزات را بگیرند، ناچار هستند به یک اینترنت فراوان کم‌سرعت رضایت بدهند.» بخت در تایید این داستان به تعداد کاربران آمریکایی نشانه می‌کند که از وقت‌ها نزد ثبت‌نام کرده و هنوز ترمینال‌ها و تجهیزات استارلینک به دست‌شان نرسیده است.

 

زیادتر بخوانید:

اینترنت ماهواره ای استارلینک چگونه کار می کند و چقدر هزینه دارد؟