ماجرای معمای تصویب «آئین نامه واردات ماشین» در دولت؟!

صفحه اقتصاد- سپس از این که دونالد ترامپ، رئیس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا، به طور یک جانبه آمریکا را از توافق اتمی با ایران خارج کرد، تحریم های زیادی را علیه سرزمین ما برقرار کرد و از سال 1397 کاهش درآمدهای ارزی نتیجه از نفت ایران اتفاق افتاد.
از همان سال 1397 با تصمیم سران قوا واردات ماشین به ایران ممنوع شد و این منع تا اردیبهشت 1401 ادامه پیدا کرد. در چند ماه اخیر، دولت نتوانسته آئین نامه واردات ماشین را تصویب کند که به کاهش التهاب بازار ماشین هم کمک کند.
در گفتگوی «صفحه اقتصاد» با مصطفی خدری (عضو انجمن درون کنندگان ماشین) مسائل مربوط به واردات ماشین از قبیل آئین نامه واردات ماشین و این که خودروی با کیفیت و کمتر از 10 هزار دلار برای واردات وجود دارد یا نه، بررسی و تحلیل شده است.

*****

*تا قبل از اردیبهشت 1401، واردات خودروی خارجی ممنوع بود و از این تاریخ مصوبه ممنوعیت واردات ماشین تمدید نشده. از اردیبهشت امسال، واردات ماشین آزاد شده و فقط قرار است آئین نامه واردات ماشین تدوین و تصویب شود.
آقای فاطمی امین وزیر صنعت، معدن و معامله، در همان اردیبهشت امسال وعده داد که آئین نامه به سرعت ابلاغ می شود ولی تا الان اتفاق خاصی نیفتاده و عملاً واردات ماشین شروع نشده. به نظر شما، برای چی از اریبهشت امسال به سپس، تصویب آئین نامه واردات وابسته مشکل شده و به این شکل تهیه و تصویب اون تا این حد مساله ساز شده؟

-تا جایی که من برداشت می کنم مساله به این شکل است که وزارت صنعت، معدن و معامله، در اصل هم وزارت بازرگانی است و هم وزارت صنعت و معدن. معاونان دو شاخه مختلف این وزارتخانه که توسط آقای فاطمی امین منصوب شده اند، هر کدام دیدگاه های ویژه خودشان را دارند.

قسمت تولید این وزارتخانه می گوید واردات را باید به سو و سویی ببریم که قسمت تولید منفعت ببرد که همان ماشین سازان ایران هستند. قسمت بازرگانی این وزارتخانه نیز می گوید باید واردات را آزاد کنیم که ماشین سازان با آنها رقابت کنند.
این دو طیف متفاوت وزارتخانه، هنوز نتوانسته اند با هم کنار بیایند و بتوانند آئین نامه ای را تهیه کنند که به نفع هر دو سو تولید و بازرگانی باشد. تا الان وزارت صنعت، معدن و معامله، چند بار آئین نامه واردات ماشین تهیه کرده و به هیأت دولت برده است.
هیأت دولت به این آئین نامه ایراد می گیرد. با ایراد گرفتن دولت به آئین نامه واردات ماشین، دوباره کار از اول شروع می شود. سپس هم، از اول دوباره آئین نامه را بررسی می کنند تا به نتیجه برسند.

*طبق گفته آقای فاطمی امین، آئین نامه واردات ماشین تهیه شده. این آئین نامه برای تصویب به هیأت دولت رفته بود و کار از مرحله وزارت صنعت، معدن و معامله قبل بود. در دولت، گفت و گو های مختلفی در مورد جزئیات آئین نامه واردات مطرح شده و هنوز تمام قسمت های آئین نامه به تصویب قطعی نرسیده است.
دولت در خصوص تصویب نهایی آئین نامه واردات ماشین، چه نکاتی را در نظر دارد که آئین نامه را سپس از گذشت 3 ماه تصویب نکرده است؟

-صحیح است که آئین نامه تهیه شده ولی زمانی مقامات وزارت صنعت، معدن و معامله، آئین نامه را طوری تهیه کنند که به اهداف اصلی خودش نرسد، به طور طبیعی با این آئین نامه مخالفت می شود.
اساساً سوال این است که برای چی قرار است واردات ماشین آزاد شود؟ به این دلیل است که با واردات ماشین، بازار کنترل شود، قیمت ها کنترل شود و رضایت مردم افزایش پیدا کند. در حال آماده ما در ایران، کمبود تولید ماشین داریم و نمی توانیم تقاضای داخلی را پاسخ بدهیم. زمانی آئین نامه ای تهیه می شود که واردات ماشین به صادرات ماشین مشروط می شود و برخی موارد مهم، نزد بینی نمی شود حتماً این آئین نامه از هیأت دولت برگشت می خورد.
آئین نامه واردات ماشین که توسط وزارت صنعت، معدن و معامله، تهیه شده به طور کامل و جامع نبوده که در هیأت دولت تصویب شود. این آئین نامه، ایراداتی داشته و واقعاً این آئین نامه ایراد داشته است.
ما در انجمن درون کنندگان ماشین دفعات اعلام کردیم و به شکل کتبی و شفاهی با مقامات وزارت صنعت و معدن صحبت کردیم و در رسانه ها نیز اعلام کرده ایم که ما آمادگی داریم با استفاده از تجربیاتی که تا به امروز داریم، برای تهیه آئین نامه واردات ماشین کمک کنیم.
از سال 1385 تا سال 1397 واردات ماشین آزاد بوده و از سال 1390 نیز انجمن درون کنندگان ماشین، شروع به کوشش کرده است. این انجمن می تواند در همه زمینه های تهیه آئین نامه واردات ماشین کمک کند.
با وجود این که آقای رئیسی، رئیس جمهور دستور داده که حتماً از تشکل ها برای تدوین آئین نامه ها و بخشنامه ها استفاده شود، متاسفانه در عمل با تشکل ها همکاری نمی شود و به نحوی تهیه آئین نامه، درون سازمانی شده. در نهایت هم، این وضع به نتیجه نمی رسد.

*آیا الان گفت و گو تامین منابع ارزی برای واردات ماشین، مساله اصلی هست یا نه؟

-این داستان هم یکی از مواردی است که در مورد اون در هیأت دولت گفت و گو شده و بانک مرکزی با تخصیص ارز برای واردات ماشین مخالفت کرده است. در یک ماده در آئین نامه آمده که واردات ماشین از محل منابع ایرانی های خارج از سرزمین انجام شود. بانک مرکزی می گوید من نمی توانم رصد کنم ارزی که الان در خارج از سرزمین است، همان ارزی است که یک فرد در خارج از سرزمین داشته است.
البته اثبات این داستان، مقاوم است برای چی که یک فرد می تواند در ایران، ارز را از بازار آزاد خریداری کند و در یک سرزمین دیگر، اون ارز را به کارگزار بانک مرکزی علامت بدهد. این فرد می تواند ادعا کند که این مقدار ارز در خارج از ایران دارد.
در حالی که در واقعیت این ارز، ارزی است که از بازار آزاد در ایران خریده و به طور غیر رسمی به خارج از سرزمین حواله شده. بنابراین، استدلال بانک مرکزی، در این زمینه صحیح است.

*این نوع کارها، واقعاً می تواند دلیل شود تقاضا برای ارز افزایش پیدا کند و نرخ ارز در بازار داخلی وابسته التهاب شود؟

-من فکر نمی کنم این نوع کارها تاثیر چندانی در بازار ارز داشته باشد. با توجه به افزایش قیمت نفت در چند ماه اخیر و افزایش صادرات نفت ایران، منابع ارزی ما افزایش پیدا کرده و تراز تجاری سرزمین مثبت شده. البته مقامات مختلف دولت هم، دفعات گفته اند که صادرات نفت افزایش پیدا کرده است.
زمانی تراز تجاری مثبت است، اون مقدار خروج ارز از بازار، تاثیر زیادی روی بازار ارز نمی گذارد. البته ممکن است در زمینه واردات ماشین، محدودیت بگذارند و برای مثال بگویند فقط 50 هزار ماشین درون شود. در این حالت، همه 85 میلیون نفر فراوانی سرزمین می دانند که بیش از 50 هزار ماشین درون نمی شود.
در این شکل، یک هجمه اتفاق می افتد و تقاضای کاذب برای خرید ساختن می شود. به همین دلیل، یک هجمه به بازار ارز درون می شود و به طور طبیعی، قیمت ارز بالا می رود.
میزان واردات ماشین، باید نامحدود باشد و حتی اگر شده این محدودیت به شکل محرمانه بین مقامات دولتی بماند و به شکل عمومی اعلام نشود. چون با اعلام محدودیت، بازار هیجانی شده و در نتیجه بازار به سو خرید و دپو کردن و همچنین نگه داری ارزش اندوخته می رود و در این حالت، بر بازارهای دیگر تاثیر می گذارد.

*در سال های اخیر، هر سال چند میلیارد دلار صرف واردات موبایل شده. واردات چند میلیارد دلار موبایل چگونه در بازار ارز التهاب ساختن نمی کند ولی در مورد واردات ماشین گفته می شود این واردات در بازار ارز التهاب ساختن می کند؟

-یک روز گفته می شود برای واردات گوشی آمریکایی آیفون ثبت توصیه نمی کنیم و بعداً قیمت اون 30 درصد گران می شود. سوال این است که برای چی این طور اظهار نظر می شود؟ در حال آماده، واردات موبایل 4.5 میلیارد دلار در سال ارز می بَرد، اما همیشه روی اون تمرکز نکرده و بازار اون را به هم نمی ریزیم. این بازار، کار خودش را انجام می دهد و اتفاقاً از راه ارز نیمایی، ارز واردات موبایل تامین می شود. در حالی که واردات ماشین 1.5 میلیارد دلار می خواهد.
البته ما الان اعتقاد داریم قیمت ماشین در سطح دنیا فراوان بالا هست و تقاضای کمتری دارد. اگر این بازار را ملتهب نکنیم، برای این بازار محدودیت ساختن نکنیم و مسئولان مربوطه به طور مکرر عدد و رقم در مورد واردات ماشین به مردم اعلام نکنند، هیچوقت این بازار ملتهب نمی شود و تقاضای کاذب برای ارز به وجود نمی آید.
اگر مصرف کننده واقعی ماشین، دغدغه نداشته باشد و بداند که اگر امروز نخرد و اگر یک ماه دیگر و در تاریخ مورد نظر خودش بخرد اتفاق خاصی نمی افتد، این وضع دلیل می شود تقاضا برای ماشین کاهش پیدا کند. در این حالت، فقط تقاضای واقعی در بازار باقی می ماند.

*دولت آقای رئیسی در سال 1400 مخالف واردات ماشین بود و در سال 1401 موافق واردات ماشین شده. در حالی که مجلس از اول موافق واردات ماشین بود و الان هم دنبال کننده تصویب آئین نامه واردات ماشین توسط دولت است.
در روزهای اخیر، کمیسیون صنایع و معادن مجلس در خصوص همین آئین نامه واردات ماشین، یک جلسه با آقای منطقی معاون صنایع حمل و تعریف وزارت صنعت و معدن برگزار کرد. به طور مشخص مجلس، در مورد واردات ماشین چه دیدگاهی دارد؟

-دیدگاه مجلس کاملاً صحیح بوده و همسو با انجمن درون کنندگان ماشین و مردم است. به این شکل که مجلس به دولت می گوید الان ارز بابت واردات قطعه‌ ها خودروهای مونتاژی پرداخت می شود.
در عمل این طور است که برخی شرکت های ماشین سازی ایران، یک ماشین را با قیمت 15 هزار یا 20 هزار دلار می خرند. در مجموع هم حدود 50 تا 70 هزار خودروی خارجی در ایران مونتاژ می شود. فرضاً شرکت چینی، قطعه‌ ها ماشین را به شکل کامل تحویل می دهد و فقط مونتاژ نمی شود.
برای مونتاژ نشدن آخرین موحله مونتاژ در حد 3 درصد به شرکت های ایرانی تخفیف داده می شود. شرکت های ایرانی، قطعه‌ ها ماشین از جمله درب و صندلی را با کانتینر به ایران می آورند و با 7 درصد داخلی سازی، این ماشین در درون سرزمین مونتاژ و عرضه می شود.
به طور میانگین 20 درصد حقوق گمرکی بابت اون پرداخت می شود و منافع زیادی هم برای دولت ندارد. اگر دولت، همین ارز را به واردات خودروی تکمیل شده اختصاص بدهد، می تواند حدود 130 درصد از هر خودروی وارداتی عوارض گمرکی بگیرد. متاسفانه گفت و گو اشتغال زایی در مورد مونتاژ ماشین مطرح می شود.
برخی شرکت های ماشین سازی ایران، فقط یک سوله دارند و تعدادی کارگر، فقط قطعه‌ ها ماشین را به هم وصل کرده و ماشین را مونتاژ می کنند. سوال این است که این چه تولیدی است و چگونه ادعا می شود که انتقال تکنولوژی اتفاق می افتد.
شرکت های ماشین سازی ایران، یک ماشین را مونتاژ می کنند که فرضاً 20 هزار دلار قیمت خرید اون است. در حد 20 درصد حقوق گمرکی از اون دریافت می شود و 10 یا 20 درصد دیگر هم هزینه می شود. قیمت تمام شده مونتاژ این نوع ماشین در ایران 700 یا 800 میلیون تومان است ولی در بازار با قیمت یک میلیارد و 400 میلیون تومان فروخته می شود.
سوال این است که برای چی و اون 700 میلیون تومان برای چی باید از جیب مصرف کننده برود. استدلال مجلس این طور بوده و سخن مجلس صحیح است. مجلس می گوید اگر واردات ماشین آزاد شود، جلوی مونتاژ ماشین گرفته می شود.

*مجلس طرح ساماندهی صنعت ماشین را به تصویب رساند و در سال 1401 برای اجرا ابلاغ شده. مجلس با این که موافق واردات است ولی شرط هایی همانند انتقال تکنولوژی برای واردات ماشین تعیین کرده است.
آیا شرایطی که تعیین شده، مورد نظر انجمن درون کنندگان ماشین هم هست و انجمن، این نوع شرایط را تایید می کند؟

-یکی از نمایندگان مجلس اعلام کرد که در جلسه مجمع تشخیص مصلحت نظام، انجمن درون کنندگان ماشین، با واردات ماشین مخالفت کرد. اتفاقاً سخن این نماینده مجلس، صحیح است. برای چی که اون قانونی که در حال تصویب بود رقابتی نبود و می خواست انحصار واردات ماشین را به دو شرکت عظیم خودروساز ایران بدهد.
ساختن این انحصار در واردات ماشین، دلیل ساختن رانت و فساد می شد و انجمن با اون مخالفت کرد. اون مصوبه اصلاح شده و الان این قانون ساماندهی صنعت ماشین، قانون مد نظر ما انجمن درون کنندگان ماشین هست. برای چی که واردات، رقابتی می شود و یک طناب این قانون این است که دولت موظف است شرایط رقابتی بودن را ساختن کند. به همین دلیل، ما از تصویب و تایید این قانون استقبال کردیم.

*در قانون ساماندهی صنعت ماشین که مجلس تاکید کرده، این طور آمده که در واردات ماشین، اولویت اول با واردات خودروهای برقی، ترکیبی، کم مصرف و ایمن باشد. آیا تاکید بر چنین مواردی، مورد رضایت انجمن است؟

-بله. به دلیل این که دنیا به سو استفاده از خودروهای برقی نزد می رود. کشورهای مختلف اعلام کرده اند که تا سال 2030 و سال 2035 میلادی، شماره گذاری خودروهای غیر برقی را متوقف می کنند. ما هم در ایران، خواه ناخواه باید به اون سو برویم. البته حمایت دولت از این نوع خودروها باید به شکل تعرفه ای اِعمال شود.

*گفت و گو این است که خودروهایی که درون می شود کمتر از 10 هزار دلار قیمت داشته باشند. آیا در دنیا خودروی برقی با کمتر 10 هزار دلار پیدا می شود؟

-به هیچ عنوان خودروی برقی با این قیمت پیدا نمی شود. ما حتی دفعات به کسانی که در تهیه آئین نامه ماشین دخیل هستند، گفته ایم که کلاً قیمت جهانی ماشین افزایش پیدا کرده است و این وضع برای بحران تامین تراشه کامپیوتر ماشین است.
به همین دلیل، میزان تولید و عرضه شرکت های ماشین سازی دنیا کاهش پیدا کرده و حدود 30 تا 35 درصد قیمت ماشین در دنیا گران شده. در عین حال، خودروهای برقی و هیبریدی، قبلاً گران تر بودند و به طور طبیعی، الان قیمت این خودروها نیز بین 30 تا 35 درصد افزایش پیدا کرده است. الان خودروی برقی کمتر از 18 یا 19 هزار دلار در دنیا وجود ندارد.

*آقای طاهری، رئیس کمیسیون صنایع و معادن مجلس، سپس از جلسه با آقای منطقی معاون وزیر صنعت و معدن، گفته که قرار است همانند سال های قبل تعرفه پلکانی برای واردات تعیین شود ولی برای خودروهای اقتصادی کمتر از 10 هزار دلار و بین 6 تا 8 هزار دلار، تعرفه گمرکی بین 10 تا 20 درصد باشد.
آیا در حال آماده، خودروهای سواری 6 تا 8 هزار دلار به تعداد فراوان وجود دارد که ایران در سال 1401 بتواند به سرعت 50 هزار یا 100 هزار دستگاه از آنها را درون کند؟

-خودروی خارجی که بخواهد استانداردهای 85 گانه خودرویی ایران را رعایت کند با این قیمت وجود ندارد و این صحبت ها فقط بازی با کلمات است. صحیح همانند تجربه ما در مورد پراید، کشورهایی همانند هند یا برزیل، یک مدل خودروی شرکت های ماشین سازی عظیم دنیا را داخلی سازی کردند ولی سطح آپشن آنها را پایین آورده اند.
اگر قرار باشد اون خودروی تولید هند و برزیل صادر شود، نمی تواند به اروپا صادر شود و حتی نمی تواند به سرزمین ما برای استانداردهای 85 گانه صادر شود. بنابراین، چنین خودرویی، قابلیت ورود به ایران را ندارد.
کم ارزش ترین خودرویی که می تواند استانداردهای 85 گانه ایران را پاس کند یک مدل خودروی شرکت کیا بوده ولی قیمت اون قبلاً 14 هزار دلار بوده و با این افزایش قیمت فعلی ماشین در سطح جهانی، الان قیمت این ماشین 17 هزار دلار است مگر این که سطح استاندارد را پایین تر بیاوریم.

*اگر قرار باشد استانداردهای کمتری در مورد خودروهای وارداتی اِعمال شود قیمت چطور می شود؟

-ما قرار است واردات ماشین را آزاد کنیم که خودروی با کیفیت درون شود. البته من شنیده ام که می خواهند این محدودیت را بگذارند که فقط شرکت های خودروساز اجازه داشته باشند خودروهای اقتصادی را درون کنند. در واقعیت، با این شرط گذاشتن به نوعی می خواهند ضررهای سال های قبل شرکت های ماشین سازی را جبران کنند و ضررها را از جیب مردم جبران کنند که از نظر من، کار اشتباهی است.