نقاشی پشت شیشه و رابطه ی اون با عاشورا + عکس

سنت نقاشی پشت شیشه یکی از ارکان مهم هنرهای تصویری ایرانی است. این نوع نقاشی شاید اصیل‌ترین سند خلاقه‌ ی فرهنگ تجسمی ایرانی هاست. این سبک نقاشی به لحاظ فرم، محتوا و عناصر نمایشی به کار رفته در اون، ویژگی‌ های منحصربه‌ فردی دارد و موقعیت ذهنی آرتیست شیعه‌ ی ایرانی را به خوبی آشکار می‌سازد.

موضوعات نقاشی پشت شیشه

شیشه در این نوع نقاشی، بستر تخیل رنگزن می‌شود و هنرمندان اون بیشتر بی‌نام و یا با امضای اسم کوچک در گوشه‌ای خود را علامت نمی‌دادند. به طور کلی می توان نقاشی پشت شیشه را از نظر مضمون و محتوا به دو دسته تقسیم بندی کرد:

نقاشی های مذهبی : شامل خط – نقاشی و شمایل نگاری است.
نقاشی های تزئینی : شامل گل و مرغ ، عکس نگاری و دورنما و همچنین آثاری با محتوایی تقلیدی از نقاشی های قهوه خانه است.

نقاشی پشت شیشه

بسیاری از هنرمندان این رشته نقاشان ساختمانی بودند که راه ای از نقاشی پشت شیشه را پس از گل و مرغ به وجود آوردند که مهم ترین قسمت این آثار را تشکیل می دهند.

تاریخچه نقاشی پشت شیشه

اطلاعات دقیقی از خاستگاه ورود این تکنیک به نقاشی ایرانی وجود ندارد اما بر پایه گمانه‌ زنی ها این نقاشی توسط بازرگانان ونیزی درون ایران شده است.

قدمت این نقاشی در اروپا به قرن سوم ق. م دوباره می گردد. کهنه ترین نمونه که از جنوب ایتالیا به دست آمده ظرفی است از دو کاسه شیشه ای بی رنگ که بین اون دو یک ورقه طلای حکاکی شده قرار گرفته است. نمونه ای از این ظروف وابسته به قرن سوم ق.م که به شیشه های زرد سرشناس بودند در موزه بریتانیا موجود است. 

ساخت اشیا شیشه ای و مینا کاری و طلاکاری بر روی اون ها در قرون یازدهم و دوازدهم میلادی به اوج خود رسید. در این دوره ورقه های تازک نقاشی شده فلزی را به پشت شیشه می چسباندند که زیباترین نمونه اون در «نمازخانه سنت استفان» کلیسای سنت مینستر انگلستان در قرن سیزدهم م به اجرا درآمده است. اما شیشه های رنگین برای تزئین کلیساها در اروپا از حدود قرون نهم و دهم میلادی رواج یافت و به این روش تولید می شد که ابتداقطعا شیشه تخت را با شیشه مذاب رنگی نقاشی می کردند و سپس اون ها را با 700 تا 800 مقام سانتیگراد حرارت می دادند تا نقش بر رئی اون ها تثبیت شود. بهترین نمونه اون در قرن دوازدهم میلادی در «کلیسای شارتر» فرانسه اجرا شده است.

نقاشی پشت شیشه ، قرن نوزدهم ، مربوط به دوره قاجار

در این نوع نقاشی هیچ گونه حرارتی به اشیا داده نمی شود و به همین دلیل به «نقاشی سرد» سرشناس بوده است. امروزه در بیشتر کشورهای دنیا هنر نقاشی پشت شیشه رایج است و نقاشان مشهوری در قرن بیستم در این زمینه مشغول به کار شدند ؛ هرچند این هنر هیچ وقت به محبوبیت خود در سال های قبل دست پیدا نکرده است.

در نیمه نخست قرن ۱۳ تاریخ سلطنت فتحعلی شاه و رواج صورتگری و مانند‌کشی ، تکنیک نقاشی پشت شیشه در آثار این سبک از نقاشی ایرانی فراوان دیده می‌شود.

در اواخر قرن ۱۳ و آغاز قرن ۱۴ در شیراز، اصفهان، قزوین، تهران و کاشان از نقاشی پشت شیشه در گچ‌بری و آینه‌کاری های خانه ی اعیان فراوان استفاده می‌شده است و همزمان به شکل مستقل نیز برای نقاشی به کار می‌رفته است.

نقاشی پشت شیشه و عاشورا

اتفاق عاشورا نیز از زندیه مورد توجه هنرمندان شیعه و مسلمان در مدیوم نقاشی پشت شیشه قرار گرفت . نقاشی پشت شیشه در سال‌های پایانی رواج‌اش، با الهام از تعزیه و پرده‌خوانی شکل گرفت.

نقاشی های پشت شیشه تلفیقی از هنر و مذهب است. ارادت مذهبی و نوری است که بازتاب اون در جسم شفاف شیشه دیده می شود. شاید انتخاب شیشه یه عنوان بستر نقاشی ، انتقال ذره ای از روشنایی آسمانی بوده که جلوه ای از آراستگی مطلق است. بسیاری از نقاشان پشت شیشه قبل از به دست گرفتن قلم مو وضو می گرفتند و گاهی نیز همانند «سید کاظم شیرازی» با خون خود ، رنگ قرمز منظره‌ های کربلا را نقاشی می کردند.

نقاشی پشت شیشه

در دوره پهلوی اول شمایل ها فراوان زیبا به عکس کشیده می شدند. چهره پردازی نقاشی های پشت شیشه همانند تعزیه است برای چی که چهره امامان و یارانشان با وجاهت و چهره دشمنان و لشکرشان با کراهت ترسیم می شد.

در برخی از تابلوها برای خیمه ها و لباس اولیا و معصومان به جای رنگ از کلاف ابریشم استفاده شده است. ( این کار قبل از نوآوری کلاژ توسط کوبیست ها در اروپا انجام گرفته است. ) در کادر برخی از تابلوها از کاغذ های زرد و نقره ای استفاده شده که جلایی ویژه به پس زمینه نقاشی بخشیده است.

زیادتر بفهمید : آخرین سوسوی شمع نقاشی پشت شیشه (+عکس)

زیادتر بفهمید : با این زیبای شیشه ای دوست شوید + تصاویر

گردآوری: گروه فرهنگ و هنر سیمرغ
seemorgh.com/culture
منبع: iranantiq.com/avammag.com