برچسب: اقشار

صفحه اقتصاد– در حالی که قانون برنامه ششم توسعه، اهدافی را به شکل کمّی و مشخص تعیین کرده و رسیدن به نرخ تورم 8 درصدی را در آخر برنامه ششم یعنی سال 1400 هدفگذاری کرده که با اِعمال تحریم های آمریکا علیه ایران، نرخ تورم تک رقمی سال های 1395 و 1396، به بالای 40 درصد کنونی رفته است.

با توجه به نقش موثر کنترل تورم و تاثیر اون در بهبود وضعیت معیشتی و زندگی روزمره مردم، «صفحه اقتصاد» در همین زمینه یعنی تورم که افزایش بی رویه و مستمر سطح عمومی قیمت ها است و کنترل تورم، با پزشک ابراهیم رزاقی (اقتصاددان و مولف کتاب اقتصاد ایران) گفتگو کرده است.

*****

*دوره اجرای قانون «برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی» از سال 1396 تا 1400 بوده و فعلاً اجرای اون توسط مجلس برای یک سال دیگر یعنی برای سال 1401 تمدید شده. در این قانون، شاخص های اقتصادی و مهم مختلفی مطرح شده و هدفگذاری هایی انجام شده.

یکی از شاخص هایی که در این برنامه در مورد اون هدفگذاری شده، نرخ تورم بوده و نرخ تورم باید به 8 درصد کاهش پیدا می کرد. این نوع تاکید بر اهداف و این نوع هدفگذاری بر شاخصی همانند تورم، در برنامه پنجساله توسعه، به چه دلیل بوده و به نظر شما، برای چی کنترل تورم با ارزش و مهم بودن دارد؟

-نکته ای که فراوان مهم هست، این است که هنگامی تورم وجود داشته باشد، هیچ چیز در جای خودش نیست. در این حالت، طبقات فقیر و کم حقوق جامعه که حقوق و دستمزد ثابتی دارند، تباه و نابود می شوند. البته منظور من در اینجا از کلمه نابودن شدن به معنای از بین رفتن نیست.

تورم برای دولت شرایطی را به وجود می آورد که اگر بخواهد این تورم را جبران کند، مجبور است پول چاپ کند ولی با این کار شرایط موجود، بدتر می شود. با چاپ پول، همه قسمت های اقتصادی به خطر می افتد، اما در عین حال، یک وضعیت وجود دارد که برخی سازمان ها و شرکت ها همانند بانک ها، از این موقعیت استفاده می کنند.

برای مثال، مردم اندوخته های خودشان را در بانک ها می گذارند و بانک قرار است 15 درصد یا 20 درصد سود سپرده بدهد. برای تورم بالایی که در جامعه ما وجود دارد، این سودی که بانک ها به سپرده گذاران می دهند، ابداً معنی دار نیست و شرایط به جراحت سپرده گذاران است.

در چنین وضعیتی، فضایی به وجود می آید که برخی افراد ویژه، با مدیران بانک ها تماس می گیرند و وام های کلان دریافت می کنند، یا بانک ها به نحوی عمل می کنند که این پول ها و اندوخته ها در خدمت همین بانک ها و شرکت های زیرمجموعه شان قرار بگیرد، یا در خدمت شرکت های عظیم قرار بگیرد.

مرسوم است که افراد و شرکت ها در بانک ها سپرده گذاری می کنند و متناسب با اون و با توجه به شرایط موجود، اقدام به دریافت وام می کنند. سپس هم، اون وام را در جایی به کار می گیرند که سود آوری زیادی داشته باشد، اما معمولاً می بینیم که این تسهیلات بانکی، در قسمت تولید به کار گرفته نمی شود.

اصولاً در سرزمین ما بیش ترین اندوخته ها در قسمت های غیر تولیدی به کار گرفته می شود. در نتیجه و با چنین وضعی، در شرایطی قرار می گیریم که اکثریت افراد جامعه، وابسته وضع نابسامان اقتصادی می شوند.

*به طور مشخص، کنترل تورم چه مزیت ها و خاصیت هایی دارد؟

-اگر دولت ها تلاش کنند تورم را کنترل کنند و تورمی وجود نداشته باشد، ارزش پول سرزمین پابرجا می ماند. این پابرجا بودن ارزش پول، افراد با حقوق و حقوق پابرجا را قربانی نمی کند. البته کنترل تورم، نیاز به این دارد که مالیات گرفته شود.

یک اقتصاد، شامل کوشش های تولیدی و  کوشش های غیر تولیدی و خدماتی است. متاسفانه از تاریخ ریاست جمهوری آقای هاشمی رفسنجانی، نظام اندوخته داری در اقتصاد فرماندار شده و هر کسی از شرایط موجود استفاده کند، به نفع او تمام می شود.

با این حال، باید از تمام کوشش های اقتصادی مالیات گرفته شود. دولت باید تمام کوشش های اقتصادی را شناسایی کرده و از آنها مالیات به نفع قسمت تولید بگیرد. هر کسی سود فعالیتش بیش از سود قسمت تولید باشد، باید مالیاتی از او گرفته شود که سود قسمت غیر تولیدی در نهایت، به میزان سود قسمت تولید نزدیک باشد یا حتی کمتر از سود قسمت تولید باشد.

با این نوع کارها، می شود به راحتی تورم را کنترل کرد و جلوی تورم را گرفت. با این روش، اکثر افراد جامعه به سو تولید سوق داده می شوند. در صورتی که این وضعی که الان ما در سرزمین داریم این طور است که مثلاً 40 درصد تورم وجود دارد.

در حالی که فقط 10 درصد نرخ سود سپرده، به بخشی از سپرده گذاران اضافه شده ولی از اون سو، نرخ تورم 40 درصد است. در نتیجه، این تورم، از قدرت خرید و امکان آنها کم کرده است. در چنین شرایطی، که خط فقر 13 میلیون تومان در ماه است.

الان تعداد کارگران حدود 14 میلیون نفر بوده و تعداد کارگران و افراد خانواده های آنها 40 میلیون نفر است. در حالی که این کارگران ماهیانه 6 یا 7 میلیون تومان حقوق می گیرند.

از طرفی، برای مالیات نگرفتن از برخی فعالان اقتصادی، سودهای گزافی در کوشش های غیر تولیدی وجود دارد. یک دفعه می بینیم سود درون کنندگان در حد 100 درصد بوده یا سود آنها 2 برابر و 3 برابر است. در زمانی که دلار 4200 تومانی تخصیص داده می شد این تخصیص به نفع یک عده بود و آنها مشکلاتی را برای جامعه ساختن کردند.

با سیاست هایی هم که آقای رئیسی، رئیس جمهور دارد، فعلاً تحول بزرگی چهره نداده است. آقای رئیسی، هنوز تشخیص نداده که چه وضعی وجود دارد. درحالی که در قانون اساسی جمهوری اسلامی، تاکید شده که دولت باید برای همه افراد جامعه مسکن، خوراک، غذا، بیمه، معالجه، بهداشت و کار آماده کند.

*در انتخابات ریاست جمهوری سال 1400، آقای رئیسی به نام کاندیدا گفتند که می شود تورم را تک رقمی کرده و به کمتر از 10 درصد برسانیم. این صحبت آقای رئیسی بود ولی قانون برنامه ششم توسعه هم تاکید بر این دارد که نرخ تورم، تک رقمی و 8 درصد شود.

به هر حال، ما می دانیم هر چقدر تورم کمتر شود قدرت خرید خانوارها و مردم افزایش پیدا می کند. جنابعالی نسبت به سیاست های دولت آقای روحانی و حتی آقای احمدی نژاد انتقاد داشتید و تورم در این دولت ها در سطح بالایی بود. در سال 1400 نرخ تورم کل سرزمین بنا به اطلاعات مرکز آمار ایران 40 درصد بود. البته بانک مرکزی نرخ تورم مناطق شهری را 46 درصد اعلام کرد.

در مرداد 1401 و بر پایه اعلام مرکز آمار ایران، نرخ تورم کل سرزمین 41.5 درصد شده. در حالی که آقای رئیسی وعده تک رقمی کردن تورم را در سال قبل و تاریخ انتخابات داد. برای چی دولت نتوانست نرخ تورم را تک رقمی کند هر چند که این نوع وعده ها امیدواری ساختن کرد؟

-دولت آقای روحانی، با اقداماتی از قبیل چاپ پول، تلاش کرد کسری بودجه دولت را برطرف کند. از طرفی، دولت آقای رئیسی اعلام کرد که 2 هدف اصلی دارد و یک هدف اون کنترل شیوع کرونا بود. هدف دوم، بهبود معیشت بود و به همین دلیل آقای رئیسی به طور مداوم در زمینه بهبود معیشت سخن زد.

شیوع کرونا تا حدی کنترل شد ولی دولت در مورد بهبود معیشت، برنده نشد. برای مثال، در دولت آقای رئیسی به هر نفر یارانه 300 هزار و 400 هزار تومانی در ماه داده شد تا زندگی آنها تامین شود.

*همین یارانه نقدی قطع شد ولی قرار شده به جای یارانه نقدی، کوپن یا کالابرگ الکترونیکی به خانوارها داده شود که هنوز این کار انجام نشده.

-چه زمانی قرار است که این کالابرگ داده شود و چند نفر از آدم های کم حقوق و فقیر جامعه می توانند در این شرایط مقاوم اقتصادی زنده بمانند. الان قیمت کالاها به طور مرتب افزایش پیدا می کند ولی این وضع به دلیل این است که از افراد با حقوق بالا مالیات گرفته نمی شود و به طور جدی با افراد خراب مبارزه نمی شود.

اولین گروه ها و شرکت هایی که باید مالیات بدهند، بانک ها هستند. تعداد 500 شرکت برتر ایران را مورد مطالعه قرار دادند و بانک ها جزو شرکت ها و موسسات برتر بوده اند. البته شرکت های بزرگی همانند فولاد مبارکه هم داریم و این نوع شرکت ها، وام های کلانی دریافت می کنند.

در حالی که تولید کنندگان کوچک و کم حقوق، شرایط نامناسبی ندارند. هر چند که دولت اعلام می کند تعداد 1500 واحد تولیدی غیر فعال سرزمین را فعال کرده است. حتی اگر این شرکت ها دوباره فعال شده باشند ولی گفت و گو این است که آیا این شرکت ها می توانند به کوشش خودشان به طور واقعی ادامه بدهند یا نه.

این که برای چی این شرکت های کوچک و متوسط به این مرحله رسیده اند، برمی گردد به گفت و گو قبلی و باید مالیات از قسمت های غیر مولد و دلالی گرفته شود و قسمت تولید نیرومند شود. هنگامی هم می خواهند از شرکت ها و افراد با حقوق بالا، مالیات بگیرند، نمی توانند از افراد با حقوق بالا مالیات بگیرند. همچنین باید از بانک ها مالیات گرفته شود.

در چنین وضعیتی، اقتصادی داریم که فلج است و در این حالت اعلام می شود که تورم پایین آمده. در این حالت، سوال این است که آیا بدون مالیات گرفتن، نرخ تورم پایین تر می آید و تک رقمی می شود یا نه. یک گفت و گو دیگر، این است که چه زمانی، نرخ تورم تک رقمی می شود.

الان یک سال است که آقای رئیسی، رئیس جمهور است ولی آیا آقای رئیسی، این نکات را می داند و خواسته بداند یا نه. یک آمار منتشر شد و طبق اون 20 میلیون نفر، زیر خط فقر مطلق هستند و حدود 40 میلیون نفر هم، زیر خط فقر هستند. از طرفی، حقوق 13 میلیون تومان در ماه، به نام خط فقر اعلام شده.

در حال آماده، کارگران و افراد کم حقوق که زیر خط فقر هستند، تعدادشان به 60 میلیون نفر می رسد. در همین وضعیت، وزیر صنعت و معدن، گفت و گو واردات ماشین را مطرح می کند. هنگامی مردمی هستند که گرسنه هستند و طبق قانون اساسی هیچکس نباید گرسنه باشد، چگونه است که گفت و گو واردات ماشین مطرح می شود. اساساً گرسنگی و امکان زندگی نداشتن و کار نداشتن، جلوی رشد انسان و   برتر انسان را می گیرد.

 *آقای رئیسی، در جلسه خودش با اقتصاددانان در آبان 1400، تعداد 4 سوال را مطرح کرد و اقتصاددانان در مورد آنها توضیح داده بودند. یک سوال که آقای رئیسی در اون جلسه داشته این بوده که برای چی نرخ تورم، تک رقمی نشده.

جنابعالی سپس از اون نشست رئیس جمهور با اقتصاددانان، به طور جداگانه مصاحبه کرده و گفته بودید دولت باید اقتصاد را کنترل کند و بدون دخالت دولت ممکن نیست اقتصاد به طور تندرست کوشش کند. به طور مشخص، جنابعالی فقط اخذ مالیات را تنها راهکار کنترل تورم می دانید و هیچ راه دیگری وجود ندارد؟

-من فقط گرفتن مالیات را به نام تنها راهکار نمی دانم. برای مثال، در دهه های قبل، تعاونی ها فعال بودند و 18 میلیون نفر عضو شرکت های تعاونی بودند. در عمل، کوشش تعاونی وابسته مشکل شد و اکثر تعاونی ها فلج شده اند و فقط برخی از آنها به طور پخش کوشش دارند. متاسفانه هیچکس در زمینه صدمه رساندن به قسمت تعاون، تنبیه نشد.

اصل 44 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اقتصاد را شامل قسمت های دولتی، تعاونی و خصوصی می داند. قسمت خصوصی هم مکمل قسمت های دولتی و تعاونی است. در حالی که الان وزرای آقای رئیسی، بیش تر به قسمت خصوصی توجه می کنند و قسمت خصوصی هم فقط به حداکثر کردن سود توجه دارد.

حداکثر سود هم محدودیت ندارد چون نظام اندوخته داری در ایران فرماندار شده. در حالی که در قسمت تعاونی، هزینه تمام شده و یک سود کوتاه در نظر گرفته می شود. دولت در جهت اصلاح وضع اقتصاد، باید اندوخته گذاری هایی انجام بدهد به شرط این که مدیران دولتی، افراد دزد و فاسدی نباشند. اگر ما چنین مدیرانی داشته باشیم، هر مشکلی حل می شود.

*وضعیت فعلی این طور است که رکود اقتصادی در قسمت های مختلف فرماندار است. با توجه به این که نمی شود به سرعت قسمت تعاونی اقتصاد را نیرومند کرد، دولت در وضعیت فعلی، مالیات را از کجا تامین کند؟

-دولت باید بداند که هر فرد چقدر حقوق دارد و البته دولت حقوق برخی افراد را می داند ولی تعداد این افراد، فراوان نیست. در این زمینه باید میزان حقوق افراد ثروتمند جامعه، مشخص شود و از آنها مالیات گرفته شود.

برخی افراد پُردرآمد، ابداً تولیدگر نیستند یا این که تولیدگر بوده ولی از وضع موجود، سوء استفاده می کنند. بانک ها نیز درآمدهای زیادی دارند ولی چطور است که میزان سودهای آنها را تشخیص نمی دهند و نمی دانند این سودها کجا می رود و نمی دانند سپرده های مردم کجا می رود.

اگر هم اطلاعاتی منتشر می شود، همه افراد تخلف کننده تنبیه نمی شوند. این طور نباید باشد که تنبیه، در فرد فساد کننده، بی تاثیر باشد. البته آقای رئیسی، فقط یک سال است که رئیس جمهور شده و قاعدتاً در وقت یک سال نمی شود نرخ تورم را تک رقمی کرد.

*آقای رئیسی در تاریخ انتخابات گفتند که می توانیم نرخ تورم را به نصف برسانیم و بعداً تک رقمی کنیم. با توجه به این که تورم دلیل افزایش فقر می شود، از نظر شما آیا ممکن است نرخ تورم را به سرعت تک رقمی کنیم که فقر در جامعه گسترش پیدا نکند؟

-امکان ندارد که بتوانیم به سرعت نرخ تورم را تک رقمی کنیم. اصولی که در اقتصاد وجود دارد، الان مورد استفاده قرار نمی گیرد ولی قانون اساسی هم چارچوب ها را مشخص کرده است. سیاست تعدیل اقتصادی در دولت آقای هاشمی رفسنجانی اجرایی شد ولی اجرای آنها تا الان ادامه پیدا کرده است. اجرای اون سیاست ها بدون توجه به مردم و تعداد افراد فقیر است.

*در چه وقت می شود نرخ تورم را تک رقمی کرد؟

-کنترل تورم، بستگی به مجموعه سیاست ها دارد. تا الان به چند داستان از این مجموعه سیاست ها، نشانه کردم ولی مهم ترین مولفه، مدیران هستند. سوال این است که مدیران، چه کسانی هستند و چگونه فکر می کنند.

سوال این است که چه چیزی در ذهن وزیر صنعت و معدن، وزیر اقتصاد و رئیس کل بانک مرکزی، وجود دارد. این قدرتی که از نظر اقتصادی، از تاریخ آقای هاشمی رفسنجانی شکل گرفته، آنچنان رشد کرده و همه جا را گرفته که آقای رئیسی، دانسته یا ندانسته، همان راه را ادامه می دهد. اینهمه حقوق ارزی سرزمین افزایش پیدا کرده ولی با اون چه کار می کنند.

ما فرض کنیم که تورم 40 درصدی فعلی کنترل شود و کاهش پیدا کند، اما در این وقت، افراد فقیر و کم حقوق جامعه چه کار کنند. در مجموع، باید از کسانی که فرار مالیانی دارند مالیات گرفته شود و در عین حال این افراد باید به مردم هم معرفی شوند.

به هر حال، کنترل تورم در کوتاه وقت امکان پذیر نیست. به نظر من، دولت اگر به خوبی عمل کند در وقت 4 سال که یک سال اون قبل، می تواند نرخ تورم را به 8 درصد کاهش دهد و تک رقمی کند ولی در این وقت نباید فشار زیادی به مردم ساده و کم حقوق درون شود.