افشاگری: پشت پرده اختلالات شبکه اینترنت چیست؟ [مصاحبه اختصاصی جونی با حامد بیدی]

مدتی است شاهد افزایش اختلالات شبکه اینترنت در پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی گوناگون هستیم. فرضیه‌ی تعمدی بودن اختلالات تا چه حد صحیح است؟ در جونی خوانید.

قسمت اعظمی از دنیای امروز بر ارتباطات پهناور و شبکه‌ی جهانی اینترنت پایدار است. در دهه‌ی اخیر شاهد رشد و به وجود آمدن بسیاری از پلتفرم‌ها بودیم که مامن مهمی برای کسب و کار‌های اینترنتی محسوب می‌شوند. در ماه‌های اخیر اختلالات شبکه اینترنت به حدی شده‌است که برخی از کاربران و کسب و کار‌های اینترنتی با مشکلات فراوان جدی و در برخی موارد با خسارت‌های جبران نا‌پذیری مواجه شده‌اند.

هرچند هنور پاسخ روشنی از دلیل این‌ اختلالات در دسترس نیست، اما گمانه‌زنی‌هایی انگشت اتهام را به سوی فعالان طرح صیانت نشانه‌ گرفته‌است. حامد بیدی مدیرعامل کارزار و از فعالان حق دسترسی آزاد به اینترنت، در مصاحبه‌ی اختصاصی با جونی از فرضیه‌های کارشناسان فعال در این حوزه می‌گوید.

اختلالات شبکه اینترنت محدود به طرح صیانت نیست!

حامد بیدی از فعالان کارزار مبارزه با اختلالات پهناور در اینترنت، در پاسخ به این سوال که پس از اخبار رفع فیلتر موتور جستجوی یاندکس، آتش گرفتن دکل های مخابراتی و اختلالات شبکه اینترنت تا چه حد به احتمال اجرایی شدن طرح صیانت نزدیک هستیم، گفت:

«در حال آماده ما تقریبا هر هفته شاهد اتفاق‌های جدید در زمینه اینترنت هستیم که بیشتر از جنس فاجعه هستند. به دلیل تعدد این رخدادها، گاهی فرصتی برای تعقل و تامل فراوان بر روی این مسائل و بررسی اون‌ها از سوی کارشناسان نیست. اما در پاسخ به سوال شما که این اتقافات تا چه حد احتمال اجرایی شدن طرح صیانت را در خود دارد، واجب است نکته‌ای مهمی را خاطرنشان شوم. طرح صیانت به نام یک طرح در مجلس شورای اسلامی مسکوت گذاشته شده و اعتراضات پهناور‌ی مردمی برنده به توقف این طرح در حال آماده شده است.

اما حواسمان باشد که برنامه‌ریزی کلی برای حمکرانی اینترنت پابرجاست و توسط افرادی که در سطوح بالا ما به نام صیانت‌گران از اون‌ها یاد می‌کنیم، تصمیم گیری شده است. این حکمرانی محدود به طرح صیانت نبوده و نیست. طرح صیانت صرفا در حال پیش رفتن یکی از مسیرهایی بود که برخی از اهداف صیانت‌گران را تسهیل می‌کرد.»

لذا این اهداف محدود به طرح صیانت نبود و نیست. در توضیح این مساله باید بگویم که چندین استراتژی برای حکمرانی و تسلط شبکه اینترنتی وجود دارد. بنابراین خوب تر است به جای صحبت از طرح صیانت، در مورد مصوبات شورای عالی فضای غیر واقعی، رویکرد دولت نسبت به اینترنت و دید امنیتی نسبت به حکمرانی اینترنت، صحبت کنیم. هرچند در طرح صیانت نیز این موضوعات بودند. اما می‌توان گقت اتفاقاتی که در حال آماده در حال روی دادن است، فراوان فراتر، پهناور‌تر و غیرشفاف‌تر از طرح صیانت است. کارشناسان اتفاقاتی فاجعه‌بارتر از طرح صیانتی که در مجلس مسکوت شده است را نزد‌بینی می‌کنند.

زیادتر بخوانید:

کنکور و دوراهی حقوق و خوبی؛ دلیل کاهش متقاضیان رشته علوم انسانی [مصاحبه تکراتو با دکتر مهدی محبتی]

رویکرد پوپولیستی، کارشناسان فنی را قانع نمی‌کند

در ادامه‌ی گفتگو نظر حامد بیدی را در مورد واکنش اخیر وزیر محترم ارتباطات به اختلالات اینترنت و البته اعلام این که فعالان و مخالفین طرح صیانت در این اختلالات دست دارند، پرسیدیم:

متاسفانه مجموعه‌ی وزارت ارتباطات تصمیم بر پاسخ‌گویی کارشناسانه و فنی ندارد و تا کنون هر پاسخ و واکنشی که دیدیم، نهایت از جنس ترفندهای روابط عمومی بوده است، نه توضیحات کارشناسانه‌ و فنی. شخص وزیر محترم نیز، پاسخ‌هایی مبتدی، سطحی و گاه سیاسی به جای پاسخ‌هایی فنی و کارشناسانه ارائه می‌دهند. ما دفعات در جلسات متعدد در رسانه‌های مختلف، از مسئولین وزارت ارتباطات، مسئولین شرکت زیرساخت و سایر بازیگران این حوزه دعوت کردیم تا پاسخ فنی و تخصصی و دقیق به سوالات کارشناسان فنی بدهند.

بیدی ادامه داد: «زیرا کارشناسان فنی به پاسخ‌هایی دقیق‌تر و علمی‌تر از اون دسته از پاسخ‌ها همانند ”دلیل دیر آپلود شدن تصاویر، کیفیت بالای دوربین‌های گوشی است، یا توقع مردم از اینترنت بالا رفته است،” برای قانع شدن نیاز دارند. کارشناسان منتقد، نقدهایی دقیق و فنی دارند که شواهد فراوان پرخطر و فاجعه‌باری را علامت می‌دهد. کسی تا کنون این نقدهای دقیق را با دلایل فنی و دقیق پاسخ نداده‌است. گفت و گو ما، یک گفت و گو دقیق و فنی است نه یک گفت و گو سیاسی یا یک بحثی که صرفا در حوزه اقناع افکار عمومی باشد که بتوان با رویکرد و ابزارهای پوپولیستی به اون پاسخ داد.»

اهداف مبهم اختلالات در پلتفرم اینستاگرام

در ادامه‌ی گفتگو از حامد بیدی به نام مدیر کارزار مبارزه با اختلالات پهناور در اینترنت پرسیدیم که اختلال عمدی چندوقت اخیر در دسترسی به اینستاگرام از سوی دولت با چه هدفی دنبال می‌شود. نظر ایشان در این مورد را بخوانید:

«در این رابطه شواهد مختلفی از سوی کارشناسان مطرح شده است که تفسیر این شواهد می‌تواند به شکل‌های مختلفی شکل بگیرد. اما با به عدم شافیت و پاسخ‌گو بودن دولت ما نمی‌توانیم روی هیچ‌چیزی با اطمینان کامل صحبت کنیم. شواهد تفسیرهایی از این دست علامت می‌دهد که یک سقف مصرف برای پهنای باند اینستاگرام در نظر گرفته شده، به این معنا که این پلتفرم برای مثال در ساعات پیک، از یک درصدی زیادتر از پهنای باند سرزمین را نتواند مصرف کند. در نتیجه این موجب اختلالاتی در ساعات پیک، خصوصا شب‌ها در اینستاگرام می‌گردد. نکته‌ی بعدی که از شواهد برمی‌آید، اختلالاتی است که بر روی ارسال و دریافت داده‌ها، مخصوصا داده‌های رمزنگاری شده، که به تبع داده‌های اینستاگرام نیز از این دست است، شکل می‌گیرد.»

وی افزود: «به نظر می‌رسد که اهدافی همانند شنود اطلاعات و یا فیلترینگ هوشمند در پنهان شدن باشد. اما هر چه که هست ما رد پاهایی از یک اختلال تعمدی سیستماتیک در اینستاگرام را شاهدیم و این مساله با داده‌های علمی و فنی اثبات شده است. لذا پاسخ‌هایی از اون دست که پیشتر به اون نشانه کردیم، کاملا اشتباه است. بلکه ما شواهدی را در اختیار داریم که این اختلالات شبکه اینترنت به شکل تعمدی در حال اجراست. اما در مورد اهداف پشت این اختلالات فرضیه‌های گوناگونی وجود دارد.»

زیادتر بخوانید: 

به روند صعودی بازار کریپتو اطمینان کنیم؟ [مصاحبه اختصاصی تکراتو با عباس آشتیانی]

اینترنت مردمی، ترکیبی متناقض!

در عصر تکنولوژی که تقریبا همه‌چیز بر پایه‌ی وجود اینترنت چهره می‌دهد و ارتباطات و مبادلات دیتا از این راه ممکن است، مردمی شدن اینترنت قدم بزرگی در جهت منزوی شدن مردم ایران خواهد بود. بیدی در مورد اقداماتی که می‌توان در جهت پیشگیری از این اتفاق انجام داد، تصریح کرد:

«اجازه بدهید که ما از اینترنت مردمی و مردمی شدن اینترنت صحبت نکنیم، زیرا این یک ترکیب تناقض‌آمیز است که از نظر فنی کاملا اشتباه است. اینترنت یک شبکه‌ی درهم‌تنیده‌ی بین‌المللی است که به شکل نا متمرکز شکل گرفته‌است و نمی‌تواند مردمی باشد. برای آشنایی زیادتر با رویکرد مسئولین، شما را به یکی از آخرین صحبت‌های آقای مهدی تندرست که در کلاب‌هاوس کارزار نزد از معزول شدن مطرح کردند ارجاع می‌دهم: ایشان فرمودند که ما به دنبال یک شبکه‌ی مردمی اطلاعات هستیم که بتواند ارتباطات پایدار را با شتاب و کیفیت بالاتر در پنهای باند بالا و البته قیمت مناسب درون سرزمین ساختن کند، و اینترنت تنها یکی از سرویس‌هایی است که بر روی این شبکه‌ی مردمی اطلاعات سوار خواهد شد.

این تعریف قول به خوبی علامت‌دهنده‌ اون است که دید دولت به اینترنت، نسبت به شبکه‌ی مردمی اطلاعات و تبادل اطلاعات یک دید فرعی است. در واقع مسئولین اصل را بر یک شبکه‌ی مردمی ارتباطات می‌دانند که یک شبکه‌ی داخلی است که ارتباطات کاربر به کاربر و یا کاربر به بزرگ را درون سرزمین تسهیل و با کیفیت می‌کند. اما اینترنت یکی از سرویس‌هایی است که ممکن است با محدودیت‌ها و فیلترینگ یا در تاریخ‌های مختلف و یا حتی برای دسته‌ی مختلفی در اختیار قرار داده شود. بنابراین اینترنت را اصل نمی‌دانند و شبکه‌ی مردمی اطلاعات را به نام بستری که باید معامله و ارتباطات و کوشش مردم در اون شکل بگیرد، اصل در نظر می‌گیرند.»

این فعال حق دسترسی به اینترنت، چنین ادامه داد: «با توجه به این رویکرد متوجه می‌شویم که به هیچ‌وجه اولویت دولت و سیاست‌گذاران، توسعه‌ی ارتباطات جهانی کسب و کارهای ایرانی و همچنین وجود فعال مردم و شهروندان ایرانی در پلتفرم‌های بین‌المللی نیست. بلکه دنیای ایده‌آل و آرمان آنها ساختن شبکه‌ای داخلی است که تمام مردم و کسب و کارها در اون کوشش کنند و هرگونه ارتباط با خارج از سرزمین تحت کنترل و شنود و رصد باشد و تنها برای برخی از شهروندان ممکن باشد. به تبع این امکان ارتباط بین‌المللی لزوما هم نباید کم ارزش و در دسترس و سریع باشد. بلکه چیزی که اولویت دولت است و در مصوبات و برنامه‌ریزی‌های شورای عالی بر اون تاکید شده‌است، سرعت و کیفیت و تسهیل دسترسی به شبکه‌ی مردمی ارتباطات است که محدود به ارتباطات داخلی کسب‌وکارها و مردم خواهد بود.»

آیا موفقیت پلتفرم‌های ایرانی در گرو تحریم پلتفرم‌های خارجی است؟

در ایران انبوهی از کسب و کارهای عقل از اینستاگرام برای ارتباط با مشتریان خود استفاده می‌کنند و طبق تخمین‌ها تا 30 هزار میلیارد تومان حجم مبادلات دارند. این پتانسیل اقتصادی به چه دلیل در اولویت‌های دولت نیست؟ بیدی پاسخ می‌دهد:

«برای اون که به درک بهتری از ذهنیت مسئولان و آنچه در سرشان می‌گذرد برسیم، باید این را در نظر بگیریم که دنیا آرمانی آنلاین و یا به تفسیر خود مسئولین فضای غیر واقعی پاک، از نظر مسئولان یک شبکه مردمی اطلاعات در حوزه‌ی زیر ساخت است که بر روی اون پلتفرم‌ها خدمات بومی کنترل شده و مدیریت شده‌ای را می‌توانند ارائه دهند».

بنابراین اگر حس می‌کنید که هیچ اهمیتی از سو مسئولان به این میزان حجم و مثلا 30 هزار میلیارد تومان پتانسیل اقتصادی اینستاگرام چهره نمی‌دهد، به اون دلیل است که معتقد هستند که می‌شود با ترفندهایی این حجم‌ از مبادلات را به پلتفرم‌های مشابه داخلی منتقل کرد. نزد از این نیز شاهد تلاش‌ها و البته تجربیات شکست خورده در این زمینه بودیم. اما کماکان ایده‌آل و نقطه‌ی هدف این است که بتوانند این حجم از مبادلات اقتصادی را به پلتفرم‌های داخلی انتفال دهند و معتقدند که در شکل این انتقال، با کیفیت بالاتر و حجم بالاتر این تبادلات شکل می‌گیرد.» مدیرعامل کارزار ادامه داد:

«بخشی از این دید، دید اشتباهی نیست. کما این که ما در حال آماده پلتفرم‌های داخلی داریم که در حوزه تجاری موفقیت‌های فراوان بزرگی کسب کردند و اطمینان مردم را نیز جلب کردند. اما ساختن انحصار این زمینه برای پلتفرم‌های داخلی و بستن نمونه‌های خارجی و محدود کردن اون چه به واسطه‌ی تحریم‌ها و فناتحریم‌ها و چه به واسطه‌ی فیلترینگ که ما با هر سه این مواجه هستیم، قطعا منجر به شکست خواهد بود. کما این که ما مشابه این سیاست‌گذاری را در حوزه‌ی خودروسازی، لوازم خانگی و رسانه‌ای دیدیم و می‌دانیم که این راه به هیچ‌وجه منجر به محصول با کیفیت و تجربه‌ی کاربری خوب نخواهد شد. این راهی است که ما دفعات و دفعات در سایر حوزه‌ها در صنعت طی کردیم و شکست خوردیم و حالا متاسفانه همین دید در ذهن دوستان است که در حوزه‌ی اینترنت نیز پیش رفتن کند.»

زیادتر بخوانید:

نظر شما در خصوص اختلالات شبکه اینترنت چیست؟ نظرات خود را در قسمت کامنت‌ها با جونی در میان بگذارید.