[ad_1]
صفحه اقتصاد– تولید سالیانه فولاد ناپخته ایران از محدوده کمتر از 10 میلیون تُن در دهه 80 شمسی، به 30 میلیون بدن در سال 1399 و به 27 میلیون بدن در سال 1400 رسید. از طرفیف مقرر شده که تولید فولاد ایران ئر سال 1404 شمسی به 55 میلیون تُن در سال برسد.
مهم ترین ماده اولیه مورد نیاز برای تولید فولاد، سنگ آهن بوده، اما فعالان حوزه معدن، اعتقاد دارند که سنگ آهن باید با قیمت بالاتری و عادلانه تری توسط شرکت های فولادی درون سرزمین خریداری شود تا سود به طور عادلانه بین قسمت های مختلف زنجیره تولید فولاد توزیع شود.
به منظور بررسی دلایل و چگونگی هدفگذاری تولید 55 میلیون بدن فولاد در چشم انداز سال 1401، «صفحه اقتصاد» با پزشک مهدی کرباسیان، گفتگو کرده است. کرباسیان، در سال های 1392 تا 1397، به نام معاون وزیر صنعت و معدن و رئیس هیأت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران ( ایمیدرو) ، کوشش کرده است.
*****
*در دهه 80 شمسی، هدفگذاری هایی در مورد چشم انداز تولید فولاد در سرزمین انجام شده بود، اما میزان تولید فولاد ایران در اون دهه، نسبتاً چشمگیر نبود. در دهه 90 تولید فولاد سرزمین ما افزایش پیدا کرد و همچنین افزایش استخراج سنگ آهن افزایش اتفاق افتاد.
در چه وضعیت و فضایی، طرح جامع فولاد ایران تهیه شد و تاکید بر این داستان شد که تا سال 1404، سالانه 55 میلیون تُن ظرفیت تولید فولاد در سرزمین ساختن شود؟
-یکی از تصمیمات فراوان خوبی که در اواخر دهه 70 شمسی گرفته شد، ادغام وزارت صنایع و وزارت معادن و در نتیجه تاسیس وزارت صنایع و معادن بود که حوزه معدن و صنعت، همدیگر را حمایت کنند. یک تصمیم ارزشمند که در همان دوره توسط مجلس و دولت اتخاذ شد ساختن سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران یا ایمیدرو بود.
این سازمان، برای توسعه معادن و توسعه صنایع معدنی به مخصوص فولاد تاسیس شد و این تصمیم، یک تصمیم استراتژیک عقلایی و منطقی بود. نتیجه این تصمیم این بود که سازمان ایمیدرو تا سال 1384، طرح افزایش تولید و توسعه فولاد را در دستور کار قرار داد. بدیهی است که شروع کوشش توسعه معادن و صنایع معدنی، به سال های 1368 تا 1376 یعنی به دولت آقای هاشمی رفسنجانی برمی گردد. در اون سال ها، وزارت معادن و فلزات، این نوع برنامه ها را تهیه کرد ولی عملی شدن این برنامه ها به دولت های بعدی رسید.
در دولت های اول و دوم آقای احمدی نژاد، گفت و گو توجه به حوزه معدن و توسعه صنایع معدنی و افزایش تولید فولاد در دستور کار قرار گرفت، ولی هم به سبب تحریم و هم به سبب مشکلات سیاسی و اقتصادی که اون دولت داشت، برنامه ها به نتایج مطلوب نرسید.
در ادامه و در دهه 90 و از سال 1392 که دولت آقای روحانی تشکیل شد، با یک اراده که سازمان ایمیدرو علامت داد و با حمایت وزارت صنعت، معدن و معامله، قرار شد پروژه های نیمه تمام در معدن سنگان یا پروژه های صنایع فولادی در قطعه شرکت های مختلف شروع و عملیاتی شود و از طرفی، پروژه های جدید هم کلنگ زده شد. میزان واردات آهن آلات ایران، در سال 1391 بیش از 6 میلیون تُن بود، اما خوشبختانه با اقداماتی که انجام شد در سال 1396، سرزمین ما به یک صادر کننده فولاد تبدیل شد.
در سال 1393، ایمیدرو با فرماندهی شرکت مردمی فولاد ایران، طرح جامع فولاد را به کمک شرکت فولاد تکنیک، به روز کرد. در راستای اهداف این طرح، حرکت انجام شد و نتیجه داد. در هیمین برنامه، هدفگذاری 55 میلیون تُن فولاد نیز مطرح شد که تحقق این هدف، عملی بوده و عملی خواهد بود.
*با ساختن 55 میلیون بدن ظرفیت تولید فولاد، در نهایت تولید عملی چقدر فولاد امکانپذیر خواهد بود؟
-آنچه که می شود گفت این است که ظرفیت سازی سرزمین ما برای تولید 55 میلیون تُن فولاد در سال، یک گفت و گو کارشناسی منطقی بوده و هست. امکان عملی تحقق این هدفگذاری نیز وجود دارد. در طرح جامع فولاد، این طور اعلام شده که نزدیک 20 میلیون بدن از 55 میلیون بدن فولاد تولیدی، باید صادر شود و البته امکان صادرات این مقدار فولاد وجود دارد.
*در عمل چقدر از ظرفیت 55 میلیون تُن مورد نظر برای تولید فولاد، بدون استفاده باقی می ماند و نمی شود تولید به حد ظرفیت کامل تولید برسد؟
-برای چی نشود با ظرفیت کامل تولید کرد. اگر به صورتی عقلانی رفتار شود و سیاست های سرزمین بر پایه حمایت از تولید و حمایت از صادرات باشد، دستیابی به تولید 55 میلیون تُن امکانپذیر خواهد بود. به سبب این که دنیا به فولاد نیاز دارد و ما در ایران، هم سنگ آهن داریم و هم این که گاز طبیعی داریم.
در نتیجه قیمت تمام شده فولاد تولید شده در ایران، قابل رقابت با دنیا هست و امکان صادرات فولاد نیز وجود دارد. ما می بینیم که صادرات فولاد ایران در چند سال قبل، افزایش پیدا کرده و زنجیره تولید فولاد به خوبی عمل کرده است. اگر برنامه ریزی صحیح، وجود داشته باشد امکان تولید فولاد در حد همان مقدار هدفگذاری شده وجود دارد.
*برخی می گویند هدفگذاری شده که 55 میلیون بدن ظرفیت تولید فولاد ساختن شود ولی می گویند نمی شود به طور کامل از این ظرفیت استفاده کنیم و یک مقدار از ظرفیت ساختن شده خالی می ماند. به چه دلیل این تفاوت دیدگاه وجود دارد و برخی بین تولید بالقوه و بالفعل تفاوت قائل هستند؟
-اون روزی که ما برای تولید 55 میلیون تُن فولاد در سال 1404 برنامه ریزی کردیم، این میزان تولید در سال، قطعی بود و عملی بود. این که ما به تولید 55 میلیون بدن فولاد نرسیم باید این کاهش تولید را در ضعف مدیریت و برنامه ریزی در دولت ببینیم و به این دلیل است که برای تحقق این طرح حمایت نکرده اند.
در نتیجه باید از آنها که در این زمینه از اجرای طرح جامع فولاد حمایت نکرده اند بپرسید وگرنه برنامه ای که ما ارائه کردیم، یک برنامه عملیاتی و واقعی بود.
*از نظر شما، این طور است که اگر 55 میلیون بدن ظرفیت تولید فولاد ساختن شود قطعاً همان 55 میلیون بدن را می توان تولید کرد؟
-بله. تحقق این هدف در صورتی است که برنامه ریزی صحیح وجود داشته باشد، یعنی کُل زنجیره تولید فولاد از سنگ آهن، کنسانتره آهن، گندُله، آهن اسفنجی و شمش فولادی، به طور متعادل پیشرفت کنند و برخی از ظرفیت های تولید خالی نماند.
برای مثال، اندوخته گذاری ها باید به وقت انجام شود و مساله تامین برق حل شود. همچنین باید مساله حمل و تعریف حمل شود. برای چی که در تولید فولاد، فقط گفت و گو تولید مطرح نیست و ضمن این که اون هم، با ارزش و مهم بودن دارد ولی تامین گاز و سنگ آهن نیز با ارزش و مهم بودن دارد.
نکته مهم، این است که تامین برق، توسعه حمل و تعریف و مولفه های دیگر، باید با هم دیده شود. این طور نیست که فقط بگوییم 55 میلیون تُن فولاد در سال تولید شود. لذا تحقق همه اهداف، به برنامه ریزی و حمایت نیاز دارد تا در نهایت به هدف اصلی برسیم.
*در زمانی که جنابعالی، ریاست ایمیدرو را به وظیفه داشتید رقم های چند میلیارد دلاری را در مورد اندوخته گذاری های ضروری در صنعت فولاد و زنجیره فولاد اعلام می کردید. در سال 1395 گفتیه بودید که ظرفیت فعل یفولاد ناپخته 27 میلیون بدن است و برای دستیابی به ظرفیت تولید 55 میلیون بدن فولاد به 30 میلیارد دلار اندوخته گذاری نیاز داریم.
با توجه به این که جنابعالی در سال 1397 بازنشسته شده و از ریاست ایمدیرو کنار رفتید در همان سال هایی که در ایمیدرو وجود داشتید چقدر از اندوخته گذاری مورد نیاز پژوهشگر شد؟
-در زمانی که ما در سال 1397 ایمیدرو را ترک کردیم، همه برنامه با قوت نزد می رفت و اجرا می شد. آنچه که می شود گفت این است که الان عظیم ترین مشکلی که صنعت فولاد و زنجیره فولاد دارد، این است که فرماندهی ندارد. تا سال 1397، ایمیدرو، صنعت فولاد فولاد و زنجیره تولید را فرماندهی می کرد.
ما هر ماه یک بار با کارآفرینان و اندوخته گذاران قسمت زنجیره فولاد، از سنگ آهن تا شمش فولادی، جلسه برگزار می کردیم. در اون سال ها مسائل صنعت فولاد به طور ریز و جزئی و شرکت به شرکت پیگیری می شد و هماهنگی ها انجام می شد. در حالی که می توانیم بگوییم الان تقریباً فرماندهی زنجیره فولاد، مورد بی توجهی قرار گرفته و حمایت مخصوص ای برای حل مشکلات اندوخته گذاران شرکت های فولادی به عمل نمی آید.
*سپس از شما، آیا رئیس بعدی ایمیدرو، به حل مسائل زنجیره فولاد توجه نکرد یا این که دولت توجه نکرد؟
-مشکل در مجموعه وزارت صنعت و معدن بود. برای چی که وزارت صنعت و معدن، موجب تضعیف ایمیدرو شد. الان هم همین طور بوده و ایمیدرو، دیگر اون اقتدار قبل را ندارد. گرفتاری های جاری وزارت صنعت و معدن نیز، بیش از حد بوده و این وزارتخانه وقت زیادی را برای حل مشکلات زنجیره فولاد صرف نمی کند.
*مدتی قبل آقای فاطمی امین، وزیر فعلی صنعت و معدن در مورد هدفگذاری تولید سالیانه 55 میلیون بدن فولاد در سال 1404 گفتند که تولید فولاد در سال 1404 حدود 55 میلیون بدن برآورد شده بود در حالی که این میزان بر پایه شرایط سرزمین کاملاً اشتباه است.
ایشان اعلام کرده که در حال بررسی این داستان هستیم و 30 تا 40 میلیون بدن را نزد بینی می کنیم. جنابعالی در وضعیت فعلی، فکر می کنید ضرورت دارد به اون هدف اولیه تولید برسیم؟
-من نمی دانم برای چی ایشان این طور اظهار نظر کرده اند و این سوال را پاسخ نمی دهم.
*اگر قرار بر تولید 55 میلیون بدن فولاد در سال باشد نیاز به استخراج 160 میلیون بدن سنگ آهن وجود دارد. در ارتباط با استخراج سنگ آهن، آیا وضعیت اندوخته گذاری به نحوی هست که 160 میلیون بدن سنگ آهن را در سال 1404 استخراج کنیم و استخراج این مقدار سنگ های برای سال های بعدی هم ادامه پیدا کند؟
-مشکل اصلی استخراج سنگ آهن و سایر معادن، گفت و گو اکتشاف است. در زمانی که ما در سازمان ایمیدرو وظیفه داشتیم اکتشاف در نزدیک به 270 هزار کیلومتر مربع را شروع کردیم و الان هم خوشبختانه ایمیدرو، محدوده جغرافیایی اکتشاف معدن را افزایش داده و این سازمان، در حال انجام اکتشاف است.
قسمت های دیگر دولت از جمله سازمان زمین شناسی هم به این داستان ورود کرده اند. به نظر می رسد که دولت، باید وظیفه اکتشاف را به طور جدی به سازمان ایمیدرو بدهد. در حال آماده، وضع مالی سازمان ایمیدرو مناسب هست و همچنین دولت باید سازمان زمین شناسی را ناظر ایمیدرو قرار بدهد.
همچنین قسمت خصوصی و غیر دولتی، باید در این حوزه ورود کنند و مخصوصاً از تکنولوژی های جدید در اکتشاف استفاده شود. نکته مهم این است که ما باید به سو معادن عمقی برویم. ایران گرامی ما حتماً ذخایر معدنی فراوان بالایی دارد و من اعتقاد دارم چند برابر این ظرفیت، ذخایر معدنی برای اکتشاف وجود دارد.
یادم هست که در سال 1392، یعنی زمانی که وظیفه ایمیدرو را به بنده سپردند، به نام مثال در مورد معدن سنگ آهن سنگان در استان خراسان جنوبی و در برآوردهای اولیه می گفتند فقط 900 میلیون بدن ذخیره معدنی دارد.
در حالی که پس از کار اکتشافی بعدی در همان منطقه که همکاران ما انجام دادند، میزان ذخیره معدنی آنجا به یک میلیارد و 400 میلیون بدن رسید. لذا من اعتقاد دارم که اگر سرزمین ما به طور جدی به حوزه اکتشاف توجه کند، میزان استخراج سنگ آهن می تواند افزایش پیدا کند.
*در حال آماده، سالیانه حدود 100 میلیون بدن سنگ آهن استخراج می شود. آیا ممکن است در وقت 2 تا 3 سال آینده، حدود 60 درصد افزایش استخراج سنگ آهن داشته باشیم و کل استخراج سنگ اهن به 160 میلیون بدن مورد نظر طرح جامع فولاد برسد؟
-من فقط می توانم تجربه خودم را بگویم که اگر برنامه ریزی عقلی و علمی انجام شود و پیگیری و حمایت واجب به عمل بیاید، همه این اهداف، عملی است.
*انتقاداتی نسبت به سازمان ایمیدرو درون شده و یک مورد از این انتقادها، این است که می گویند این سازمان به رقیب قسمت خصوصی تبدیل شده.
-در این زمینه آقای جعفری، رئیس فعلی ایمیدرو باید پاسخ بدهند.
*جنابعالی سرانجام چند سال رئیس ایمیدرو بوده اید…
-من به این سوال پاسخ نمی دهم.
*در سال هایی که رئیس ایمیدرو بوده اید آیا نمی شود به نحوی عمل کرد که این تصور نسبت به ایمیدرو ساختن نشود؟
-به این سوال در تاریخ خودش پاسخ می دهم. این بحثی است که یک وقت که تاریخ مناسب اون برسد، اون را تحلیل می کنم.
*فعالان حوزه استخراج سنگ آهن اعتقاد داشته و دارند که قیمت هایی که برای خرید و فروش سنگ آهن تعیین می شود، قیمت های مناسبی نیست و سود در کل زنجیره فولاد به طور عادلانه توزیع نمی شود. این نوع انتقادات تا چه جد واقعی هست و باید مورد توجه قرار بگیرد؟
-یک گفت و گو که وجود دارد این است که به میزانی که دولت در قیمت گذاری و عوارض گرفتن دخالت می کند، بازار را وابسته مشکل می کند. به هر میزان که دولت، دخالت خودش را کمتر کند و اجازه بدهد زنجیره تولید حرکت کند خوب تر است. فقط اگر ضرورت دارد دولت با مشاوره انجمن ها و اتحادیه، مداخله کند. برای چی که در این حالت، می تواند وضعیت بهتری رقم بخورد.
هر جا که دولت، بیش از حد دخالت کند زنجیره تولید وابسته مشکل می شود. این مورد، یکی از مواردی است که سال های زیادی است قسمت خصوصی در این زمینه گله مندی دارند.
*آیا دخالت در قیمت فروش سنگ آهن به شرکت های فولادی با این هدف است که قیمت محصول نهایی یعنی فولاد، با قیمت پایین تر به دست مشتری برسد و به همین سبب، این مداخله انجام می شود؟
-من دقیقاً نمی دانم با چه هدفی این مداخله انجام می شود ولی می دانم مداخله دولت موجب گرفتاری می شود. این نوع مداخله ها، همان مداخله ای است که سال های زیادی است دولت انجام می دهد. به همین سبب، قیمت تعیین می کند یا سهمیه بندی می کند یا می گوید در بورس کالا اجناس مختلف چطور فروخته شوند یا می گوید اولویت دارد به چه کسانی فروخته شود.
این مداخله ها، موجب می شود رانت و فساد ساختن شود. در هر شکل اگر مقامات دولت، کمتر دخالت کنند، بازار شفاف تر می شود. ضمن این که دخالت های دولت با مشاوره انجمن و اتحادیه ها و قسمت خصوصی باید انجام شود و در این حالت، قطعاً ضایعه کمتری در کل زنجیره تولید اتفاق می افتد.
*فعالان حوزه سنگ آهن می گویند نحوه قیمت گذاری به سود شرکت های فولادی بوده و این وضع دلیل می شود استخراج سنگ آهن برای اندوخته گذاران جذاب و سودآور نباشد. در این زمینه چگونه می شود مشکل را حل کرد؟
-این گفت و گو ها، جزو حوزه وزارت صنعت، معدن و معامله بوده ولی هر چقدر دخالت دولت در این زنجیره کمتر باشد خوب تر است. من اعتقاد دارم مشکل زنجیره فولاد این است که فرماندهی ندارد. در دولت های اول و دوم آقای احمدی نژاد، ستاد فولاد در این زمینه تصمیم گیری می کرد و کم و بیش این موارد در اون ستاد مطرح می شد.
این که تصمیمات درستی گرفته شد یا نه، یک گفت و گو است ولی مشکلات زنجیره فولاد در آنجا به گفت و گو گذاشته می شد. در دولت اول آقای روحانی، ایمیدرو این وظیفه را به کمک معاونت معدنی وزارت صنعت و معدن و این وزارتخانه، به وظیفه گرفت.
ما کم و بیش این وظیفه را انجام می دادیم و در برخی موارد که می خواست تصمیم غیر کارشناسی گرفته شود تلاش می شد با مشاوره قسمت خصوصی به یک گفت و گو اصولی هدایت شود.
در حال آماده، در زنجیره فولاد، این فرماندهی یا اون ستاد فولاد، مغفول است و جزو تکالیفی است که معاون معدنی وزارت صنعت و معدن باید این وظیفه را انجام بدهد یا این وظیفه باید به ایمیدرو تفویض شود که منطقی ترین کار، همین است.
در این چارچوب، باید جلساتی با انجمن های مربوطه، اتحادیه ها و دست اندرکاران قسمت خصوصی و دولتی برگزار کنند تا تصمیمات بهینه اتخاذ شود و بر اون پایه، نظارت انجام شود یا دستورالعمل های واجب تهیه و صادر شود.
[ad_2]