همه چیز از برندگان نوبل علوم 2022

به شرح صفحه اقتصاد، جایزه نوبل معتبرترین جایزه‌ای است که در حوزه‌های علمی به یک دانشمند وابستگی می‌گیرد. جایزه نوبل در سال ۱۸۹۵، به سفارش” آلفرد نوبل” ، کارخانه‌دار وشیمی‌دان سوئدی، که زیادتر او را به دلیل نوآوری” دینامیت” می‌شناسند، پایه‌گذاری شد. طبق سفارش وی، پنج جایزه به‌طور سالانه در رشته‌های فیزیک، شیمی، فیزیولوژی و پزشکی، ادبیات و دوستی به افرادی وابستگی می‌گیرد که بیشترین خدمت را به مردم کرده باشند. “آکادمی سلطنتی علوم سوئد” وظیفه انتخاب برنده جایزه نوبل در رشته‌های فیزیک و شیمی و “موسسه کارولینسکا” نیز وظیفه گزینش برنده جایزه نوبل در رشته فیزیولوژی و پزشکی را برعهده دارد.

امسال در مجموع ۷ دانشمند برنده جایزه نوبل علوم (پزشکی،فیزیک و شیمی) شده‌اند که تنها یک زن در بین این ۷ دانشمند است.

نوبل پزشکی ۲۰۲۲

جایزه نوبل پزشکی سال ۲۰۲۲ به سوانت پابو، زیست‌شناس سوئدی و متخصص ژنتیک تکاملی برای کشفیاتش درباره “ژنوم انسان تباران منقرض شده و تکامل انسان” وابستگی گرفت. پابو از راه تحقیق‌های پیشگامانه خود، به موضوعی به ظاهر غیرممکن دست یافت. این داستان، تعیین توالی ژنوم نئاندرتال، یکی از خویشاوندان منقرض‌شده انسان امروزی بود. همچنین، او کشف شور‌انگیزی در مورد یک انسان‌تبار ناشناخته به نام “دنیسووا” (Denisova) را انجام داد.

نکته مهم این است که پابو دریافت که انتقال ژن از این انسان‌تباران منقرض‌شده به انسان خردمند پس از مهاجرت به خارج از آفریقا در حدود ۷۰ هزار سال نزد چهره داده است. این انتقال قدیمی ژن به انسان‌های امروزی، ارتباط فیزیولوژیکی دارد. به نام مثال، بر نحوه واکنش سیستم ایمنی بدن ما نسبت به عفونت‌ها نشان می‌گذارد.

تحقیق اساسی پابو دلیل ساختن یک رشته علمی کاملا جدید شد. دیرینه‌شناسی اکتشافات او با آشکار کردن تفاوت‌های ژنتیکی که همه انسان‌های زنده را از انسان‌های منقرض‌شده متمایز می‌کند، مبنایی را برای کشف آنچه که ما را منحصربه‌فرد می‌سازد، آماده می‌کند.

پدر وی، کارل سونه دتلوف برگ‌اشتورم (Karl Sune Detlof Bergström) نیز ۴۰ سال قبل برنده جایزه نوبل پزشکی ۱۹۸۲ شد. مادر سوانت، کارین پابو (Karin Pääbo) شیمیدان اهل استونی است.

نوبل فیزیک ۲۰۲۲

 

جایزه نوبل فیزیک سال ۲۰۲۲ به آلن اسپکت، جان اف کلازر و آنتون زیلینگر برای انجام آزمایش‌ها با فوتون‌های درهم‌تنیده، اثبات نقض نابرابری‌های بل و علم اطلاعات کوانتومی پیشگامانه اعطا شد.

نتایج آنها راه را برای علمی جدید مبتنی بر اطلاعات کوانتومی هموار کرده است.آلن اسپکت، جان کلازر و آنتون زیلینگر با استفاده از آزمایش‌های پیشگامانه، پتانسیل بررسی و کنترل ذراتی را که در حالت‌های درهم‌تنیده هستند، علامت داده‌اند. اتفاقی که برای یک ذره در یک زوج درهم تنیده چهره می‌دهد، تعیین می‌کند که چه اتفاقی برای دیگری بیفتد، حتی اگر آنها از هم فراوان دورتر از اون باشند که روی یکدیگر مستقیما نشان بگذارند.

به عبارت دیگر، برندگان جایزه نوبل ۲۰۲۲ در رشته فیزیک، آزمایش‌های پیشگامانه‌ای را با استفاده از حالت‌های کوانتومی درهم‌تنیده انجام داده‌اند که در اون دو ذره حتی زمانی که از هم جدا می‌شوند، همانند یک ذره واحد عمل می‌کنند. توسعه ابزارهای آزمایشی برندگان جایزه نوبل فیزیک امسال، پایه و پایه عصر جدیدی از علمی کوانتومی را بنا قرار داده است.

نوبل شیمی ۲۰۲۲

 

جایزه نوبل شیمی سال ۲۰۲۲ به کارولین برتوزی، مورتن ملدال و کارل بری شارپلس به پاس تلاش‌هایشان برای توسعه ساختار عملکردی شیمی (شیمی کلیک) و شیمی بیواورتوگونال (bioorthogonal chemistry) اهدا شد.

جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۲ در مورد آسان کردن فرآیندهای دشوار است. بری شارپلس و مورتن ملدال نوبل شیمی ۲۰۲۲ را برای توسعه ساختار عملکردی شیمی ( شیمی کلیک) و کارولین برتوزی به دلیل آنکه شیمی کلیک را به سپس جدیدی رسانده و شروع به استفاده از اون در مخلوقات زنده کرده است، دریافت کردند. شیمی کلیک (Click chemistry) عبارتی است که برای نخستین بار توسط کارل بری شارپلس در سال ۲۰۰۱ برای واکنش‌های با راندمان بالا اختصاص داده شد. بری شارپلس در سال ۲۰۰۱ نیز برنده جایزه نوبل شیمی شده بود.

تنها زن برنده جایزه نوبل علوم ۲۰۲۲

 

“کارولین آر. برتوزی” (Carolyn Bertozzi) شیمی‌دان اهل ایالات متحده آمریکا تنها زن برنده جایزه نوبل علوم ۲۰۲۲ است. شهرت او برای کوشش در زمینه شیمی بیواورتوگونال (Bioorthogonal Chemistry) است.

کارولین برتوزی به دلیل اختراع روش‌هایی برای اصلاح شیمیایی مولکول‌ها در مخلوقات زنده و سلول‌ها بدون صدمه رساندن به آنها معروف است.کارولین برتوزی از دانشگاه استنفورد، که زیادتر دوران کاری درخشان خود را صرف نوآوری روش‌هایی برای درک دسته‌ای تند تند اما مهم از مولکول‌های پوشیده شده از قند کرده، یکی از برندگان نوبل شیمی ۲۰۲۲ است. او از سال ۲۰۰۵ عضو آکادمی مردمی علوم بوده است و آغاز سال جاری جایزه  ولف را نیز دریافت کرد.