سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی آخرین آمار از وضعیت یارانه نقدی، مشمولان جدید و جدیدترین سازوکارهای دهک بندی درآمدی خانوار را اعلام کرد.
به شرح عکس زندگی به تعریف از خبرآنلاین، سید مجتبی زری‌باف به ارائه توضیحاتی پیرامون عملکرد این پایگاه پس از تصمیمات یارانه‌ای هیئت دولت در اردیبهشت ماه و حواشی مرتبط با اون پرداخت و آخرین آمار از وضعیت یارانه نقدی، مشمولان جدید و جدیدترین سازوکارهای دهک بندی درآمدی خانوار را اعلام کرد.
وی در این باره اظهار کرد: متخصصان پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان که غالباً از نخبگان دانشگاهی و علمی سرزمین هستند تمرکز خود را بر گسترش و ارتقای مهم‌ترین ابزار حکمرانی مدرن داده اساس قرار دادند.
او افزود: جلسات و مکاتبات متعدد نظارتی، پاسخگویی به اعتراضات، تعاملات پهناور بین دستگاهی به منظور هماهنگی اجرای تکالیف قانونی و مشاهده مداوم برخی گزارشات و تحلیل‌های رسانه‌ای ناآگاهانه و بعضاً غیرعلمی و غیر دقیق، هیچکدام سد حرکت متخصصان پایگاه رفاه ایرانیان، برای پیشگامی در عرصه‌ای که بدان پا گذاشته‌اند نشد و این روند هم چنان ادامه دارد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه پایگاه رفاه ایرانیان با تلاش ارزشمند چندین ساله مدیران و متخصصان اقتصادی و علمی سرزمین ساختن شده است و وظیفه‌اش تحلیل اطلاعات اقتصادی و رفاهی خانوارهای سرزمین جهت وسع‌سنجی و تمکن‌سنجی است گفت: وسع‌سنجی ابزار حکمرانی مدرن است تا بتوان سیاستهای حمایتی و رفاهی سرزمین را هدفمند به سو اقشار مورد نظر هدایت کرد.
زری‌باف افزود: علاوه بر اون، اطلاعات موجود در پایگاه رفاه ایرانیان می‌تواند به نام ابزار حکمرانی مدرن در توصیه‌های سیاستی، شفاف‌سازی وضعیت اقتصادی و رفاهی سرزمین، بررسی اثرات کارها قبلی و نزد‌بینی و تحلیل اثرات احتمالی سیاست‌گذاری‌های آتی مورد استفاده قرار گیرد.
بخوانید: جدیدترین اخبار یارانه نقدی و معیشتی در ۲۴ ساعت قبل
ارائه منظور تغییر مبنا از «دهک‌بندی» به «صدک‌بندی به دولت»
وی در پاسخ به پرسشی مبنی بر ارتباط پایگاه رفاه ایرانیان با پرداخت یارانه‌های نقدی گفت: پیرو مصوبه مجلس شورای اسلامی در طناب ب تبصره ۱۴ قانون بودجه ۱۴۰۱ کل سرزمین، هیئت دولت و ستاد تنظیم بازار در تفسیر “اقشار و دهک‌های پردرآمد” مندرج در این تبصره تصمیم گرفت تا ماهیانه به خانوارهای دهک‌های یک تا سه، به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان، دهک‌های چهار تا ۹ به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان پرداخت و دهک ۱۰ را حذف کند.
وی با بیان اینکه وظیفه شناسایی به وظیفه پایگاه رفاه ایرانیان است تا بر مبنای وسع سنجی خود این دهک‌ها را معرفی کند گفت: واجب به تأکید است در این سیاست پایگاه رفاه ایرانیان صرفاً مجری شناسایی دهک‌ها بوده است. به طور همزمان پیشنهادات کارشناسی و مبتنی بر داده به منظور تدقیق انتخاب گروه‌های هدف از سوی این پایگاه به هیئت دولت ارائه شده است که به طور کلی می‌توان اون را در تغییر مبنا از «دهک‌بندی» به «صدک‌بندی به دولت» کوتاه کرد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی ادامه داد: البته تا کنون این منظور مبنای تصمیم‌گیری قرار نگرفته است.
حدود ۹۰ درصد فراوانی سرزمین مشمول یارانه نقدی هستند
زری‌باف در قسمت نخست سخنانش، آخرین آمار از وضعیت یارانه نقدی در سرزمین را اعلام و اظهار کرد: بر پایه آخرین وضعیت محاسبه مشمولین یارانه در مردادماه ۱۴۰۱ توسط پایگاه رفاه ایرانیان، از بین حدود ۸۶ میلیون نفر فراوانی کل سرزمین، حدود ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار خانوار معادل ۷۷ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر به نام مشمول به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی شده‌اند (معادل ۸۹٫۹ درصد فراوانی سرزمین).
وی افزود: از این میزان حدود ۸۰۰ هزار خانوار مشمول یارانه ۴۰۰ هزار تومانی و حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار خانوار مشمول یارانه ۳۰۰ هزار تومانی هستند. از بین ۷ میلیون جامانده که شامل انصرافی‌های گذشته، محذوفین گذشته و افرادی است که به هر دلیلی در فروردین ماه سال ۱۴۰۱ یارانه ۴۵۵۰۰ تومانی دریافت نمی‌کردند، تعداد کل ثبت‌نامی‌های جدید (پس از اردیبهشت ۱۴۰۱) حدود دومیلیون و ۷۰۰ هزار نفر هستند که حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از این افراد در جمع مشمولین فعلی آماده هستند. هم چنین از بین محذوفین جدید یارانه در اردیبهشت سال ۱۴۰۱ حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر اقدام به ثبت انتقاد کردند که در وسع سنجی تیر ماه یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در جمع مشمولین تیرماه یارانه به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی شدند.
تکلیف جاماندگان و ثبت‌نامی‌های جدید یارانه
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره تکلیف جاماندگان و ثبت‌نامی‌های جدید یارانه گفت: برخی افراد جامانده به دلایل مختلف هنوز امکان ثبت‌نام پیدا نکرده‌اند. ثبت‌نام افراد جامانده و انصرافی‌های قبل، توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها و از راه درگاه my.gov.ir شکل می‌پذیرد. پس از ثبت‌نام، اطلاعات خانوارهای ثبت‌نامی توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها برای پایگاه رفاه ایرانیان ارسال شده و در اولین دور بعدی واریز یارانه، مورد وسع سنجی سریع قرار گرفته و در شکل وجود در دهک‌های ۱ تا ۹، سرپرستان خانوارهای مشمول برای واریز یارانه به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی می‌شوند.
زری‌باف درباره خانوارهایی که اخیراً مشمول شده و معوقات خود را دریافت نکرده‌اند و همچنین درباره تکلیف رفع مسدودی یارانه‌ها گفت: تمامی امور اجرایی مربوط به واریز یارانه‌ها، ازجمله پرداخت معوقات مشمولین، تعیین تکلیف مبالغ مسدودی در حساب سرپرست خانوار، رفع مشکل واریز مبالغ کمتر از تعداد اعضای خانوار و … توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها شکل می‌پذیرد.
وی در پاسخ به پرسشی با این مضمون که «برخی افراد تحت لباس بنیاد شهید، کمیته امداد، سازمان بهزیستی و … به دلیل دهک بندی پایگاه رفاه ایرانیان از خدماتی که از این نهادها دریافت می‌کرده‌اند حذف شده‌اند و سپس از مراجعه به این نهادها، به وزارت رفاه و پایگاه رفاه ایرانیان ارجاع شده‌اند تا برای استفاده‌مندی مجدد از خدمات، دهک خود را تغییر دهند. اتفاق چه بوده است؟» گفت: پایگاه رفاه ایرانیان در هیچکدام از تصمیمات نهادهای مذکور مبنی بر حذف ارائه خدمات به برخی از افراد تحت لباس این نهادها، نه در پوسته کارشناسی و نه در پوسته اجرایی سو همکاری و مشاوره نبوده است.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: وسع (دهک) افراد به نام اطلاعات تولیدی پایگاه رفاه ایرانیان صرفاً در شکل درخواست در اختیار همه دستگاه‌های اجرایی علاقه‌مند قرار خواهد گرفت و دستگاه‌ها تماماً با اختیار و وظیفه خود می‌توانند از این اطلاعات استفاده کنند. به‌عبارت‌دیگر، ضمن نگهداری از منطق وسع سنجی، تعیین محدوده اقشار دریافت کننده حمایت و اقشار حذف شده، با مشاوره پایگاه رفاه نبوده و تصمیم مستقل و مختارانه دستگاه‌هایی اعم از بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی و … بوده است.
زری‌باف با بیان اینکه متأسفانه در موارد معدودی مشاهده شده است که برخی دستگاه‌های اجرایی از دهک اعلامی به نام جایگزین تمامی فرایندهای شناسایی و خدمت‌رسانی خود استفاده کرده‌اند و پاسخگویی به متقاضیان خود را به دلیل دهک بندی به پایگاه رفاه ایرانیان ارجاع داده‌اند تأکید کرد: بدیهی است دهک افراد به شکل دستی قابل تغییر نیست؛ فلذا ارجاع معدود برخی متقاضیان این نهادها که اکثراً از اقشار ویژه و نیازمند حمایت جامعه هستند به یک نهاد دیگر که از پایه از تصمیمات نهاد متولی بی‌اطلاع است اقدام صحیحی به نظر نمی‌رسد.
وی در قسمت دوم سخنانش به سوالاتی درباره روند جمع آوری اطلاعات در پایگاه رفاه ایرانیان پاسخ داد و درباره اینکه چه اطلاعاتی در پایگاه رفاه ایرانیان مورد استفاده قرار می‌گیرد؟ گفت: پایگاه رفاه ایرانیان در حال آماده از حدود ۶۰ پایگاه داده کلان سرزمین استفاده می‌گیرد. اطلاعات ساختار خانوار، ماشین، تراکنش‌های بانکی، شرایط اجتماعی، حقوق، بورس، بیماران ویژه و معلولین، مجوزهای صنفی، سفرهای خارجی، تسهیلات و سود بانکی و … ازجمله برخی اطلاعات مستخرج از پایگاه داده‌های سرزمین موجود در پایگاه رفاه ایرانیان است.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره اینکه آیا از همه این اطلاعات در آزمون وسع استفاده میشود؟ اظهار کرد: آزمون وسع تاریخچه تخصصی طولانی و پیچیده‌ای در پایگاه رفاه ایرانیان دارد و به عواملی چون تحلیل تئوریک اقتصادی، کیفیت و اشراف داده‌های ورودی، شهود مستخرج از داده‌ها و موارد تخصصی متعدد دیگر وابسته است. برخی اطلاعات پایگاه رفاه هم چون ساختار و سپس خانوار، ارزش خودروی خانوار، خرید کارت خانوار، وضعیت سرپرستی خانوار، وضعیت اشتغال اعضای خانوار، حقوق و دستمزد اعضای خانوار، سود بانکی، عضویت افراد معلول و یا دارای بیماری ویژه در خانوار و … با اثرات مختلف متأثر از با ارزش و مهم بودن، کیفیت و بازه زمانی اطلاعات، در آزمون وسع مورد استفاده قرار گرفته است.
زری‌باف ادامه داد: برخی موارد دیگر همچون تسهیلات دریافتی خانوار، سفرهای خارجی خانوار، مجوزات صنفی و … خارج از آزمون وسع و به منظور ارزیابی نتایج وسع سنجی مورد استفاده برداری قرار می‌گیرند.
وی درباره اینکه متولی تولید داده‌های موجود در پایگاه رفاه ایرانیان چه نهادی است؟ اظهار کرد: هر کدام از داده‌های موجود در پایگاه رفاه ایرانیان متولی جداگانه‌ای دارد و پایگاه رفاه هیچ اطلاعاتی را تولید نکرده و صرفاً استفاده‌بردار اطلاعات ثبت شده در دستگاه‌های مختلف است. به نام مثال اطلاعات ساختار و سپس خانوار توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، ماشین و سفرهای خارجی توسط فراجا، تراکنش‌های بانکی توسط بانک مرکزی، حقوق و بیمه توسط صندوق‌ها و خزانه و … تولید شده و در اختیار پایگاه رفاه ایرانیان قرار می‌گیرد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: البته قطعاً پایگاه رفاه در تعامل مستمر با دستگاه‌های مولد و متولی داده ارتقای کیفیت و به‌روزرسانی داده‌های ورودی را پیگیری می‌کند.
نحوه و روند دهک‌بندی درآمدی خانوار
زری‌باف در توضیح نحوه و روند دهک‌بندی درآمدی خانوار و در پاسخ به اینکه آیا دهک ۱۰ به معنای افراد مرفه سرزمین است؟ گفت: توجه به مفهوم “دهک” فراوان مهم است. از لحاظ آماری دهک به معنای یک دهم فراوانی کل سرزمین است و دهک درآمدی زیادتر از آنکه یک مفهوم مطلق اقتصادی باشد، یک مفهوم نسبی و جمعیتی است. یعنی دهک ۱۰ لزوماً به معنای قشر مرفه سرزمین نیست، دهک ۱۰ معادل ۱۰ درصد جمعیتی سرزمین است که در مجموع و پس از ترکیب آیتم‌های وسع‌سنجی به نسبت مابقی فراوانی سرزمین بالاتر قرار می‌گیرند.
وی ادامه داد: توزیع وضعیت رفاهی در دهک ۱۰ یکنواخت نیست و تفاوت وضعیت رفاهی در درون این دهک نیز وجود دارد. هم چنین پایین‌ترین سطح دهک ۱۰ (مثلاً صدک (۹۱) تفاوت وضعیت رفاهی قابل توجهی با افراد آماده در دهک ۹ (مثلاً صدک ۸۸) ندارد. نکته فراوان مهم این است که دهک ۱۰ از لحاظ جمعیتی همیشه پابرجا است. یعنی اگر جعیت ایران ۸۵ میلیون نفر باشد فراوانی دهک ۱۰ همیشه ۸٫۵ میلیون نفر است (تقریباً معادل فراوانی شب شهر تهران). بنابراین اگر بنا باشد در هر مرحله از وسع‌سنجی افرادی از دهک ۱۰ خارج شوند و به دهک‌های پایین‌تر بروند دقیقاً معادل تعداد همان افراد از دهک‌های پایین‌تر به دهک ۱۰ اضافه می‌شوند.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریح کرد: فلذا اگر بنا باشد به شکل دقیق به فلسفه دهک‌بندی عمل شود در هر بار بررسی اعتراضات اگر افراد جدیدی مشمول دریافت یارانه شوند به همان میزان باید مشمولین قبلی یارانه حذف شوند و این یعنی افراد جدیدی به قرار گرفتن در دهک ۱۰ انتقاد خواهند داشت.
زری‌باف در پاسخ به سوال دیگری مبنی بر اینکه چگونه افرادی که قبلاً یارانه ۴۰۰ هزار تومانی می‌گرفتند، حالا یارانه ۳۰۰ هزار تومانی می‌گیرند؟ گفت: همان طور که در سؤال قبل شرح داده شد مفهوم دهک‌بندی به فراوانی پابرجا هر دهک دلالت دارد. بنابراین اگر در هر مرحله از وسع‌سنجی افرادی از دهک‌های بالاتر از سه به زیر اون بیایند ناچار افرادی از دهک‌های یک تا سه به دهک‌های بالاتر رفته‌اند.
وی درباره چگونگی دهک‌بندی از سوی پایگاه رفاه ایرانیان و معیارهایی که برای افراد دارد گفت: دهک‌بندی عبارت دقیقی برای وظیفه پایگاه رفاه ایرانیان نیست، بلکه عبارت دقیق، وسع‌سنجی است. پس از اجرای فرایند وسع‌سنجی می‌توان نتیجه اون را در قطعه دهک، صدک، هزارک و یا هر ظرف جمعیتی دیگری مورد استفاده‌برداری قرار داد. به عبارتی پایگاه رفاه ایرانیان خانوارهای سرزمین را بر مبنای ترکیب آیتم‌های رفاهی رتبه‌بندی می‌کند.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی افزود: معیار این روش رتبه‌بندی یا همان چیزی که از اون به اصطلاح به نام فرمول آزمون وسع یاد میشود، یک مکانیزم پیچیده است. ده‌ها آیتم رفاهی و زمانی در این مکانیزم مؤثر است. در طول سال‌ها، تحقیق‌های متعددی با استفاده‌گیری از علم داده، اقتصاد سنجی و هوش مصنوعی برای طراحی این مکانیزم شکل پذیرفته است و انباشت آنها امروز مورد استفاده‌برداری قرار می‌گیرد.
زری‌باف با نشانه به اینکه این روند پژوهشی هم حالا نیز با قدرت در حال ارتقاء و پیگیری است گفت: بنابراین این مکانیزم تک معیاره یا چند معیاره نیست که به نام مثال بتوان گفت افرادی که خودروی بالای فلان میلیون تومان یا تفریح حساب بالای بهمان میلیون تومان دارند حذف شده‌اند. ممکن است فردی ماشین نداشته باشد، اما ده‌ها میلیارد تومان در بورس ثروت داشته باشد و امثالهم.
هم چنین این سازوکار یک فرمول ساده ریاضی هم نیست که بتوان با جمع چند عدد معیار، وسع افراد را استخراج کرد.
وی ادامه داد: به نام مثال آیا خرید کارتی یک خانوار، با مجموع واریزهای بانکی، با مجموع ارزش خودرویشان، با تعداد افراد آماده در سن کار خانوار، با وجود یا عدم وجود معلول و ناخوش ویژه در خانوار و … از جنس اعداد هم جنس است که بتوان آنها را با یکدیگر جمع کرد؟ بدیهی است که این متغیرها از یک جنس نبوده و قابل جمع‌بندی نیستند و برای طراحی یک شاخص واقع‌نما باید بتوان همه متغیرها را همزمان در نظر گرفت که این امر مکانیزم وسع‌سنجی را تبدیل به یک فرایند پیچیده و کاملاً فنی کرده است که شاید بیان اون برای عموم دشوار باشد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی درباره برخی اظهارات مبنی بر عدم به‌روزرسانی چندساله اطلاعات پایگاه رفاه ایرانیان گفت: تمام اطلاعات موجود در وسع‌سنجی اخیر به‌روزترین اطلاعاتی است که نهادهای مولد و متولی داده در اختیار پایگاه رفاه ایرانیان قرار داده‌اند. به نام مثال داده‌های بانکی افراد طبق روال بانک مرکزی به شکل تجمیعی هر ۶ ماه یک بار در اختیار پایگاه رفاه ایرانیان قرار می‌گیرد.
زری‌باف افزود: این اطلاعات حاوی ترکیب مختلفی از داده‌هاست؛ داده‌های واریز، برداشت و مانده حساب بانکی از تجمیع داده‌های اظهاری بانک‌ها محاسبه می‌شوند که بررسی‌ها علامت می‌دهد کیفیت این داده‌ها به دلیل اتکا به خوداظهاری بانک‌ها عالی نیست، فلذا در آزمون وسع از با ارزش و مهم بودن پایینی برخوردار هستند. اما برخی دیگر از داده‌ها همانند دیتای شبکه شاپرک از دقت قابل قبولی برخوردارند.
وی با بیان اینکه داده‌های ماشین یکی از دقیق‌ترین داده‌های موجود در سرزمین است و صرفاً اهمال در فک پلاک و یا اعلام خودروی سرقتی و سوءاستفاده‌های معدود منجر به خطا در داده میشود عنوان کرد: این داده نیز آخرین بار در خرداد ماه ۱۴۰۱ در پایگاه رفاه ایرانیان تجمیع شده است و در شهریور ماه نسخه جدید اون تجمیع خواهد شد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرد: با وجود آنکه پایگاه رفاه ایرانیان مکلف است در بازه‌های زمانی شش ماهه نسبت به تجمیع اطلاعات و وسع سنجی مجدد مبادرت ورزد، اما تصمیم پایگاه بر همکاری و مشاورت با تمامی دستگاه‌های مولدِ داده به منظور ارسال برخط و همزمان داده‌ها پایدار است. علاوه بر این، اصول علمی وسع‌سنجی به منظور اجتناب از تغییر رفتارهای استراتژیک از تفصیل ترکیب داده‌ها نهی نموده و سازوکار وسع‌سنجی را محرمانه تلقی می‌کند.
زری‌باف درباره اینکه آیا این حجم از انتقاد به معنای عدم دقت پایگاه رفاه ایرانیان نیست؟ چگونه میشود یک کارگر، دهک دهمی باشد؟ گفت: ابتدا باید تبیین کرد که لزوماً نمی‌توان از انتقاد، عدم دقت وسع‌سنجی را نتیجه گرفت. انتقاد، عنصر دوری‌ناپذیر حذف شمولیت بخشی از شهروندان از یک خدمت حمایتی است. همان طور که پیشتر تبیین شد حتی با بررسی و ردیف دلیل اعتراضات همیشه افراد ثابتی از یک حمایت دوباره خواهند ماند، فلذا انتقاد هیچ وقت تمام نمی‌شود و صرفاً از افرادی به افراد دیگر منتقل میشود.
وی ادامه داد: بنابراین با هر سازوکار وسع‌سنجی، انتقاد به «حذف» به قوت خود باقی‌است. علی‌الخصوص زمانی که اون حمایت در وضعیت معیشتی خانوار اثرگذار باشد. علی‌ای حال اعتراضات به حقی نیز وجود دارد که اکثراً ناظر بر عدم سلامت برخی اطلاعات ورودی است. به نام مثال افرادی معتقدند که اطلاعات ساختار خانوارشان، اطلاعات ماشین، حقوق و … صحیح نیست. همان طور که پیشتر بیان شد مولد و متولی اطلاعات ورودی وسع سنجی دستگاه‌های اجرایی مربوطه هستند. اما در سامانه جدید حمایت (انتقاد) hemayat.mcls.gov.ir وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برخی از این اطلاعات ورودی در معرض دید سرپرستان خانوار قرار گرفته است.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با بیان اینکه برای سنجش دقت مکانیزم وسع سنجی پایگاه رفاه ایرانیان باید از آزمون‌های مختلف آماری استفاده برد اظهار کرد: به نام مثال یکی از این آزمون‌ها یکنوایی وسع‌سنجی نهایی نسبت به آیتم‌های رفاهی درون و خارج آزمون وسع است. به بیان ساده‌تر نتیجه نهایی وسع‌سنجی ترکیبی را اگر به نام مثال نسبت به تراکنش‌های کارتی خانوار (درون آزمون وسع) و یا تسهیلات دریافتی خانوار (خارج آزمون وسع) بسنجیم نمودار حاصله می‌بایست یکنوا (صعودی) باشد. این یعنی غالب خانوارهایی که در رده بالاتری قرار گرفته‌اند به نسبت خانوارهای پایین‌تر، خرید ماهیانه بیشتری دارند و یا تسهیلات بانکی بیشتری دریافت کرده‌اند.
زری‌باف افزود: وسع سنجی پایگاه رفاه در قریب به اتفاق آیتم‌های رفاهی این شاخصه را داشته است. فلذا اگر یک کارگر دهک ۱۰ ای شد لزوماً به معنای خطای وسع سنجی پایگاه رفاه نیست. اولاً باید دید آیا همه آیتم‌های رفاهی اون کارگر علامت از محرومیت اوست و یا صرفاً ذهنیت ابتدایی این است که نباید هیچ کارگر دهک دهی وجود داشته باشد؟ ثانیاً باید دید آیا اطلاعات ثبتی اون کارگر که توسط سایر دستگاه‌های اجرایی تولید و ارائه میشود خطای فاحشی دارد یا خیر.
نحوه اصلاح اطلاعات ثبتی اولیه خانوار
وی درباره نحوه اصلاح اطلاعات ثبتی اولیه خانوار اظهار کرد: همان طور که نزد‌تر بیان شد متولی اطلاعات ورودی، دستگاه‌های اجرایی مولد اون هستند، به نام مثال اگر کسی خودرویی را قولنامه‌ای فروخته یا فک پلاک نکرده است باید با مراجعه به مراکز فک پلاک مسئله را حل کند. اطلاعات ساختار خانوار که یکی از پایه‌ای‌ترین اطلاعات وسع سنجی است در شکل نیاز به اصلاح (مواردی از قبیل ازدواج فرزندان، اشتغال فرزندان مجرد، فوت و موالید و حضانت و طلاق و امثالهم) طبق بخشنامه ستاد تنظیم بازار فعلاً توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها اصلاح میشود که از راه پلیس به علاوه ۱۰ یا سامانه‌های اعلامی این سازمان شکل می‌پذیرد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی اضافه کرد: در هر شکل وزارت رفاه در سامانه جدید حمایت (انتقاد یارانه) hemayat.mcls.gov.ir امکانی را آماده می‌کند تا سرپرستان خانوار بتوانند با مراجعه به اون برخی آیتم‌های دخیل در وسع سنجی خود را مشاهده کنند و در شکل انتقاد راهنمایی واجب برای اصلاح اون اطلاعات را دریافت کنند. در مورد افرادی که اصطلاحاً کارپرداز هستند و تصور می‌کنند تفریح حساب بالای ایشان موجب حذف یارانه‌شان شده است این امکان آماده شده است که در شکل تفکیک حساب شخصی و تجاری، در وسع سنجی‌های آتی سابقه اطلاعات تفریح حساب اون‌ها در نظر گرفته نشود.
زری‌باف افزود: مضاف بر اینکه برخلاف تصور عموم تفریح حساب (مجموع واریز و برداشت بانکی) از آیتم‌های کم دلیل در ساز و کار وسع سنجی است.
به گفته وی پس از ثبت انتقاد و اقدام برای اصلاح اطلاعات ثبتی خانوار و همچنین ارجاع اطلاعات اصلاح شده از دستگاه‌های متولی به پایگاه رفاه ایرانیان، از اطلاعات جدید در وسع سنجی‌های آتی که در بازه‌های زمانی سه یا شش ماهه شکل می‌پذیرد استفاده برده خواهد شد.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در پاسخ به اینکه آیا خوب تر نیست به جای این فرایند پیچیده وسع سنجی، چند معیار ساده مشخص برای شمول و یا حذف یارانه مشخص کرد؟ به نام مثال خودروی بالاتر از مبلغی ویژه یا خرید کارت بالاتر از رقمی مشخص؟ گفت: اگر بخواهیم “دقت وسع سنجی” را فدای “کاهش انتقاد” کنیم حتماً این منظور صحیح است. تعیین معیارهای کم و ساده، بر پایه اکثر تحقیق‌های نوین جهانی اگرچه شفاف هستند و اعتراضی در پی ندارند، اما دقت فراوان پایینی دارند. در این شکل ظاهراً ما برای حل انتقاد یک فرد که شاید به دلیل مجموعه‌ای از عواملی که پیشتر ذکر شد به حق نیز انتقاد داشته باشد، با کاهش عمومی دقت وسع سنجی، موجب پایمال شدن حق میلیون‌ها فرد دیگر خواهیم شد و البته اعتراضی هم وجود نخواهد داشت و تصور میشود که همه چیز بر وفق مراد است.
زری‌باف با نشانه به انجام پژوهشی در یکی از کشورهای در حال توسعه برای اعطای یک خدمت حمایتی در حوزه زنان سرپرست خانوار گفت: هدف از این برنامه حمایت از سه دهک پایینی جامعه بوده است. در تعیین جامعه هدف از روش‌های مختلفی استفاده شده است. به نام مثال در یک حالت ساده زنان مطلقه کم سن، کم برخوردار تلقی شده و از اون‌ها حمایت شده است. در حالت دوم با استفاده از یک روش آزمون وسع، افراد کم برخودار شناسایی شده و به آنها کمک شده است. مدل اول بر مبنای گزاره شفاف پرداخت به زنان مطلقه کم سن با مدل دوم که بر مبنای ساز و کار ترکیبی وسع سنجی که پیچیده و غیر قابل توضیح و احتمالاً انتقاد برانگیز است قیاس شده است.
وی افزود: در تحقیق‌های پساطرح میزان هدفمندی و اثرگذاری حمایت محاسبه گردیده است. در حالت دوم از بین فراوانی هدف، درصدی بالایی از افراد آماده در دهک اول مشمول حمایت شده‌اند و با طی یک روند نزولی هیچ فرد آماده در دهک ۱۰ مشمول حمایت نشده است. در مقابل در روش شفاف اول تقریباً درصد استفاده‌مندی همه دهک‌ها از خدمت حمایتی برابر بوده است که طبیعتاً شکست اهداف حمایتی سیاست را متبلور می‌سازد.
بدیهی است زیرساخت‌های فرهنگی اجتماعی در پذیرش تصمیمات پیچیده‌ای که عادلانه‌تر هستند نقش پررنگی ایفا می‌کنند اما این حقایق علامت می‌دهد استفاده از معیارهای ساده همه فهم قابل پذیرش، اگرچه منجر به اعتراضات کمتری می‌شوند، اما ممکن است فراوان ناعادلانه باشند.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با نشانه به اینکه فلذا اگر بنا باشد سیاست‌گذار مبنای سیاستهای خود را عدم انتقاد قرار دهد حتماً توصیه میشود تا بدون در نظر گرفتن فرایند پیچیده، پویا و عادلانه وسع سنجی به اعلام معیارهای ساده تصمیم‌گیری اکتفا کند گفت: البته این امر نافی تلاش مخصوص دستگاه‌های اجرایی مولد داده برای اصلاح خطاهای ثبتی اطلاعاتی نیست.
همه اطلاعات خانوار در پایگاه رفاه ایرانیان موجود و به‌روز است
زری‌باف درباره اینکه آیا همه اطلاعات مرتبط با وضعیت اقتصادی و رفاهی خانوار در پایگاه رفاه ایرانیان موجود و به‌روز است؟ گفت: بدیهی است داده‌های اقتصادی و رفاهی خانوارهای سرزمین، بی‌آخر است. در بسیاری از کشورها اشراف داده‌های ثبتی به مرحله تشخیص جزئی‌ترین کوشش‌های رفاهی و معیشتی رسیده است. اشراف اطلاعاتی در سرزمین ما نیز در حد قابل قبولی است که رو به گسترش است. البته قطعاً داده‌های مهم اقتصادی‌ای وجود دارند که به دلایلی اعم از عدم ثبت سیستمی داده‌ها توسط دستگاه متولی مولد داده و یا استنکاف دستگاه‌ها از ارائه اون در پایگاه رفاه تجمیع نشده است.
وی ادامه داد: قطعاً نزد از هر فرد یا نهاد دیگری پایگاه رفاه مصرانه و با استفاده از اختیارات متعدد قانونی خود در حال مذاکره و یا مشاوره برای گسترش اشراف اطلاعاتی اقتصادی و رفاهی است. در حوزه به‌روزرسانی داده‌ها بعضاً به شکل دوره‌ای و بعضاً به شکل مستمر و برخط به‌روزرسانی داده‌ها شکل می‌پذیرد. گرچه در این حوزه نیز پایگاه رفاه در تعامل تنگاتنگ با شورای اجرایی دولت الکترونیک و کارگروه تعامل‌پذیری در تلاش است تا هم پایگاه هم سایر دستگاه‌های مولد داده را ملزم به ارائه و دریافت برخط و مستمر اطلاعات کند.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در خاتمه ضمن قدردانی از همراهی مردم صبور و گران‌قدر این مرزوبوم و حمایت‌های مسئولان ذیربط، اعلام کرد که پایگاه رفاه ایرانیان در تلاش است تا با اتخاذ رویکرد تحولی، زمینه‌های حکمرانی هوشمند، داده اساس و عادلانه را به شکل چشم‌گیری ساختن و پهناور کند. همان‌قدر که ناملایمات و مقاومت‌های نزد روی این راه سد این حرکت نیست انتقادات و توصیه‌های کارشناسانه و دلسوزانه متخصصان امر موجب تسریع اون خواهد بود.
