برچسب: فولاد

صفحه اقتصاد– شرکت فولاد مبارکه، دومین شرکت عظیم بورس تهران از نظر ارزش روز بازار بوده و ارزش روز اون فعلاً 292 هزار میلیارد تومان است. قیمت هر سهم این شرکت در روزهای سپس از افزایش اندوخته از محل سود انباشته از 1135 تومان به 550 تومان فعلی رسیده و در عین حال برای سال مالی 1400 به هر سهم 170 تومان سود در چارچوب 50 هزار میلیارد تومان تقسیم سود داده شده.

در گفتگوی اختصاصی «صفحه اقتصاد» با محسن قاسمی (کارشناس بازارهای مالی داخلی و بین المللی)، قابلیت های دومین شرکت عظیم بورسی ایران و دلایل سود سازی و تقسیم سود اون برای سال 1400 و در شرایط رکودی اقتصاد بررسی شده است.

*****

 *شرکت فولاد مبارکه، یکی از شرکت های عظیم سرزمین بوده و در بورس تهران، سپس از شرکت صنایع پتروشیمی دریا فارس، دومین شرکت عظیم بازار از نظر حجم بازار است. با توجه به این که جنابعالی، سال های زیادی است که در حوزه بازار اندوخته کوشش دارید و با شرکت بورسی آشنایی دارید، شرکت فولاد مبارکه و درجه اون را در بورس چگونه تحلیل می کنید و این شرکت چه قابلیت هایی دارد؟

-شرکت فولاد مبارکه، در سال های قبل وضعیت خوبی در بورس داشت و در سال های اخیر که بورس ما به هر دلیل خاصی وابسته مشکلات اساسی و وابسته فرو ریختگی شد، این شرکت از این فرو ریختگی مستثنی نبود.

اتفاقی که در بورس چهره داد، یک حرکت نزولی بود ولی آنچه که نزد روی فولاد و اکثر صنایع این حوزه بوده، این است که می شود رشد خوبی را برای آنها در نظر گرفت. البته همه این گفت و گو ها به توافق اتمی و برخی قراردادها ارتباط دارد. به نظر من، آینده ای که می شود برای شرکت فولاد مبارکه در نظر گرفت، چشم انداز مثبتی است.

شرکت فولاد مبارکه تا قبل از اتفاقات سال 1399 به سپس، وضعیت خوبی داشت. برای چی که از نظر بورسی، در روند صعودی خوبی قرار گرفت و از نظر تولیدی نیز، شرکت فولاد مبارکه وضعیت خوبی داشت. همین وضع، منجر به این شد که پیشرفت خوبی به نام یک نماد بورسی داشته باشد.

از نظر ارتباط شرکت فولاد مبارکه با صنایع دیگر و همچنین زیرگروه های دیگر ، شرکت فولاد مبارکه وضعیتی خوبی داشته و این شرکت در بورس همیشه شاخص ساز بوده و تاثیر مثبتی روی شاخص بورس داشته است.

*در مرداد 1399 شاخص کل بورس به اوج خودش رسید و سپس از اون فرو ریختگی عظیم بورس شروع شد. در این فرو ریختگی عظیم بورس، سهام برخی شرکت های بورسی فراوان زیاد وابسته سقوط و فرو ریختگی شدند و سهامداران برخی شرکت ها فراوان زیاد معترض هستند.

از نظر شما، آیا همان وضعیتی که شرکت های دیگر سپس از فرو ریختگی بورس پیدا کردند، شرکت فولاد مبارکه هم پیدا کرد و وابسته همان سقوط قیمت شد یا نه؟

-شیب حرکت نزولی شرکت فولاد مبارکه به مراتب از بقیه شرکت ها پایین تر بود. می شود گفت شرکت فولاد مبارکه، یکی از نمادها و جزو صنایعی بود که وضعیت خوبی در بازار داشت و حتی از هم گروه های خودش، دوباره وضعیت بهتری داشت.

در این زمینه می توان گفت نسبت به سایر نمادهای بورسی شاخص ساز که حتی برخی از آنها تاثیر زیادی در شاخص داشتند، این نماد با شیب کمتری نزولی شد. این طور نبود که بگوییم سهام فولاد مبارکه، سقوط سریعی داشت و در نتیجه فرو ریختگی اون، همانند بقیه نمادهای بورسی نبود.

*این وضعیتی که شرکت فولاد مبارکه داشته و قیمت سهام با شیب کمتری، کاهش پیدا کرده، ناشی از چه زمینه ای بوده و برای چی سهامداران اون همانند سهامداران برخی شرکت ها و بانک های بورسی نسبت به تحولات اون انتقاد ندارند؟

-به نظر من، عمده این شیب کم نزول به اعتبار شرکت ها برمی گردد. برای چی که این نوع شرکت ها قبلاً شاخص ساز بوده اند. برخی شرکت های بورس، گره معاملاتی منفی پیدا کردند و این وضع دلیل شد صف فروش های قفلی داشته باشند ولی شرکت فولاد مبارکه این طور نبود.

دلیل اصلی این وضع هم، به اطمینان مردم برمی گردد و اگر ذره ای اطمینان نسبت به بورس وجود داشت، برای همین نوع شرکت ها بود. شرکت فولاد مبارکه، یک نماد شاخص ساز بوده و هر روز خبرهایی در مورد اون منتشر می شد. همین شرایط دلیل شد که در تاریخ فرو ریختگی بورس، سهام فولاد مبارکه شیب کمتری پیدا کند.

بنابراین، می شود گفت ذره ای از اطمینان مردم که نسبت به بورس باقی مانده بود، برای صنایعی بود که شاخص ساز بودند و تاثیر مثبت در بورس داشتند از جمله شرکت فولاد مبارکه.

*فولاد مبارکه فعلاً از نظر ارزش روز بازار، رتبه دوم بورس را دارد. تا قبل از بورسی شدن شرکت صنایع پتروشیمی دریا فارس، همین فولاد مبارکه همیشه شرکت اول بورس بوده است؟

–شرکت فولاد مبارکه، همیشه جزو رده های بالای بورس بود. در چند سال قبل هم، شرکت فولاد مبارکه رتبه اول را داشته است.

*فولاد مبارکه جزو شرکت هایی است که در لیست تحریم های آمریکا قرار دارد و از تیر ماه 1399 این شرکت تحریم شده. این تحریم شدن چه ضربه ای به این شرکت درون کرده است؟

-با شروع تحریم ها، اتفاقات منفی برای بورس ما چهره داد و همه شرکت های بورسی از مرداد 1399 در یک فرو ریختگی فراوان سنگین قرار گرفتند. به طور طبیعی، برخی شرکت ها که تحریم شدند و صادرات آنها وابسته مشکل شد، از این اتفاقات تاثیر پذیرفتند.

تحریم بر صادرات و مواد اولیه و کلاً صنایع صادرات اساس تاثیر منفی می گذارد و به همین دلیل، تحریم فراوان زیاد بر شرکت فولاد مبارکه هم تاثیر منفی گذاشت.

*شرکت صنایع پتروشیمی دریا فارس توانست در سال های اخیر، به عظیم ترین شرکت بورسی تبدیل شده و از نظر ارزش روز بازار، درجه شرکت فولاد مبارکه را گرفته است.

این شرکت چگونه توانست به این درجه برسد و سهم بیش تری از بورس را به خودش اختصاص بدهد ولی فولاد مبارکه نتوانست درجه خودش را نگه داری کند؟

-این که جا به جایی در رتبه شرکت ها اتفاق می افتد و یک شرکت، جای خودش را به دیگری می دهد چه از نظر حجم و چه از نظر قیمت، به چند داستان بستگی دارد. اولین عامل، افزایش اندوخته بوده و دومین عامل، اطمینان است.

در همین دوره که اُفت قیمتی داشته ایم، پتروشیمی ها نیز افت قیمتی داشته اند ولی اطمینان بیش تری به آنها وجود داشته است. چون اخباری منفی کمتری در مورد صادرات و واردات صنایع پتروشیمی مطرح بوده است. از طرفی، پتروشیمی دریا فارس نسبت به بقیه پتروشیمی ها، بیش تر شاخص ساز بوده و تاثیرگذارتر هم بوده است.

*شرکت فولاد مبارکه برای سال مالی 1400 بنا به اطلاعات منتشر شده 75 هزار میلیارد تومان سود خالص کسب کرده است. این مقدار سود خالص نسبت به سود سال 1399 در حد 97 درصد رشد علامت می دهد.

اگر قیمت فولاد و محصولات فولادی در سطح جهانی و درون سرزمین افزایش پیدا نمی کرد، این مقدار سود نمی توانست برای شرکت فولاد مبارکه پژوهشگر شود؟

-دلیل اصلی سود یک شرکت، فروش است ولی به طور کلی، ما در برخی موارد مجبور هستیم که خریدهایی داشته باشیم. برای مثال، خانواده ها و بیمارستان ها، به دارو نیاز دارند و دارو باید وجود داشته باشد. الزامات دلیل شده که چنین وضعی ساختن شود و فولاد نیز، چنین حالتی دارد و نیاز کار است.

فرضاً ممکن است تولید رب گوجه فرنگی افزایش پیدا کند ولی به همان اندازه تقاضا وجود نداشته باشد. در حالی که فولاد با بقیه صنایع گره خورده و فرآورده های فولاد در شرکت های دیگر به کار می رود.

هنگامی که یک محصول مورد نیاز  بوده و قیمت هم بالا و پایین شود، تاثیر زیادی بر مصرف اون ندارد. حتی اگر بالاتر یا پایین تر می رفت، همین کنار سود برای شرکت فولاد مبارکه قابل نزد بینی بود و همین میزان فروش را می توانست داشته باشد. با این حال، روال کار تاثیرات خودش را گذاشته و دلیل شده این سود انباشته ساخته شود.

*یک مقدار از افزایش قیمت فولاد در بازار داخلی ایران، برای افزایش تورم است. اگر تورم اتفاق نمی افتاد و قیمت فولاد بالا نمی رفت این مقدار سود سازی شرکت فولاد مبارکه اتفاق می افتاد یا نه؟

-سود شرکت منهای مخارج ناشی از تعداد فروش ضربدر قیمت است، ولی سوال این است که چگونه است از سال 1399 به سپس، صنایع ما نزول پیدا می کنند این صنعت، سود سازی می کند و برای چی سود انباشته این صنعت فراوان می شود.

در مورد سودی که به دست می آید باید بگویم که تورم یکی از پارامترهایی است که در نظر گرفته می شود و هنگامی تورم بالا برود، عدد سود هم بالا می رود. پس تورم قطعاً تاثیر داشته و توانسته میزان سود سال 1400 را افزایش بدهد. هنگامی افزایش سود سال 1400 را با سال 1399 سنجیدن می کنیم، بدون شک تورم در این افزایش سود، بی تاثیر نبوده است.

*در سال 1400، حقوق عملیاتی شرکت فولاد مبارکه 145 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به سال 1399 در حد 88 درصد رشد علامت می دهد. این رشد 88 درصدی حقوق عملیاتی در سنجیدن با رشد 97 درصدی سود خالص چگونه قابل تحلیل  بوده و چطور درصد رشد سود نسبت به درصد رشد حقوق، بیش تر بوده است؟

-قرار نیست که درصد رشد سود و حقوق عملیاتی، برابر باشد و در برخی موارد ممکن است درصد رشد سود کمتر باشد و در برخی موارد بیش تر باشد. در سامانه کدال بورس، می توانیم جزئیات شکل های مالی شرکت ها را ببینیم ولی به هر حال، سود ممکن است ناشی از عوامل مختلف باشد.

حتی در این دوره بد بودن بازار، برخی سهام شرکت فولاد مبارکه را می خرند. برای مثال، یک خبر می آید که قرار است شرکت فولاد از محل تجدید ارزیابی ثروت ها، افزایش اندوخته بدهد. به طور طبیعی، ممکن است عده زیادی برای خرید سهام این شرکت اقدام کنند و این داستان به فعالیت‌ شرکت فولاد گِره نخورده است.

 *در همین مرداد 1401 و بنا به تصویب مجمع عمومی، برای سال 1400 حدود 50 هزار میلیارد تومان به سهامداران شرکت فولاد مبارکه، سود داده شده. به هر سهم فولاد مبارکه در حد 170 تومان سود تخصیصی داده اند.

در حالی که برخی شرکت های بورسی دیگر همانند ایران ماشین زیان داده اند. این 50 هزار میلیارد تومان تقسیم سود فولاد مبارکه علامت می دهد که سهام این شرکت برای سهامداران، جذاب بوده و بازار جذابی دارد؟

-بله. با این شرایط می تواند بازار جذابی باشد و هنگامی گفت و گو تقسیم سود مطرح می شود این سود می تواند سود نتیجه از فروش باشد یا این که می تواند سود انباشته شرکت و مربوط به سال های قبل باشد.

در زمانی که گفت و گو افزایش اندوخته مطرح می شود باید مجمع عمومی شرکت تشکیل شود و تقسیم سود انجام شود. این تقسیم سود برمی گردد به میزان درصدی که این شرکت نسبت به سال قبل و حتی در این بازار منفی داشته است.

به طور طبیعی، این شرکت جذابیتی داشته که افراد به سو اون آمده اند و جدا از گفت و گو تورم، خرید محصولات وجود داشته که برای شرکت فولاد مبارکه، سودساز بوده است. همین اتفاق دلیل شده که سهام این شرکت برای عامه مردم و برخی حقوقی ها جذابیت خاصی داشته باشد.

*اوج قیمت سهام فولاد مبارکه در 30 تیر 1399 ثبت شده و در اون روز قیمت هر سهم به 2327 تومان افزایش پیدا کرده بود. در روز 9 مرداد 1401 قیمت هر سهم 1135 تومان شده و تقریباً قیمت هر سهم نصف شده.

مجمع عمومی شرکت در مرداد امسال برگزار شده و سود توزیع شده. این شرکت افزایش اندوخته هم داده و اندوخته شرکت با استفاده از سود انباشته از 29 هزار میلیارد تومان به 53 هزار میلیارد تومان رسیده است.

قیمت سهام شرکت فولاد مبارکه سپس از برگزاری مجمع عمومی پایین آمد و قیمت هر سهم اون سپس از مجمع و در روز 18 مرداد 1401 به 550 تومان کاهش پیدا کرد و ارزش هر سهم بیش از 50 درصد کاهش پیدا کرده است. آیا سود انباشته همان حالتی را در قیمت سهام ساختن می کند که افزایش اندوخته از محل تجدید ارزیابی ثروت ساختن می کند؟

-دو حالت ویژه در افزایش اندوخته شرکت وجود دارد که یک حالت افزایش اندوخته از محل سود انباشته است و دیگری افزایش اندوخته از محل تجدید ارزیابی ثروت. در هر دو حالت، قیمت سهام شرکت کاهش پیدا می کند.

اساساً اندوخته یک شخص به نام سهامدار در شرکتی که می خواهد افزایش اندوخته بدهد باید پابرجا باشد. اگر ما به اندازه 100 میلیون تومان سهام یک شرکت را داریم و تجدید ارزیابی ثروت انجام می شود، سپس از این کار باید ارزش اون همان 100 میلیون تومان باشد، اما در این حالت سهم می تواند جذاب تر باشد.

موقعی که افزایش اندوخته شرکت انجام می شود قیمت سهم رقیق می شود و فرضاً قیمت سهم از 1000 تومان به 300 تومان کاهش پیدا می کند ولی در این حالت ممکن است این ذهنیت اشتباه ساختن و گفته شود که این سهم فراوان کم ارزش و مفت است.

برخی افراد تصور می کنند که رقیق شدن قیمت، ارزنده بودن سهم را علامت می دهد، اما برای افزایش اندوخته، قیمت سهم پایین می آید. این کاهش قیمت سهم چه در روش افزایش اندوخته از راه سود انباشته و چه از راه تجدید ارزیابی ثروت، اتفاق می افتد. در مجموع، تعداد سهم افراد سهامدار فراوان می شود ولی قیمت اون در تاریخ افزایش اندوخته پایین می آید و نهایتاً باید اندوخته فرد سهامدار پابرجا بماند.

*در روزهای اخیر، کاهش قیمت کامودیتی ها و فولاد در سطح جهانی اتفاق افتاده و از طرفی، قیمت فولاد در بازار درون سرزمین ما بر پایه قیمت های جهانی تعیین می شود. با وجود کاهش قیمت جهانی ، جنابعالی فکر می کنید این قیمت 550 تومانی سهم فولاد مبارکه در مرداد 1401 چه وضعیتی پیدا می کند و اون 75 هزار میلیارد تومان سود خالص که فولاد مبارکه در سال 1400 پژوهشگر کرده بود، در سال 1401 چطور خواهد شد؟

-برای پاسخ دادن به این سوال، ما باید یک دید کلی به بورس داشته باشیم. در زمانی که عموم مردم یعنی سهامداران بخواهند سو یک نماد بورسی بروند، قیمت اون را بالا می برند.

اگر شاخص بورس رشد خوبی داشته باشد، رشد خوبی هم برای شرکت فولاد مبارکه نزد بینی می کنیم. در حالت کاهش قیمت، ممکن است یک شرکت بتواند میزان تولید خودش را افزایش بدهد و صادرات افزایش پیدا کند. این حالت، در سود سازی مجدد تاثیر دارد و باید تعداد فروش رفته را در نظر بگیریم.

*جنابعالی اعتقاد دارید که در سال 1401 با وجود کاهش قیمت جهانی فولاد، کاهش حقوق و کاهش سود شرکت فولاد مبارکه اتفاق نمی افتد؟

-نسبت به بقیه صنایع بورسی، کاهش حقوق شرکت فولاد مبارکه چشمگیر نخواهد بود. به نظر من، وضعیت سهام فولاد مبارکه خوب تر بوده و نزد بینی من این است که وضع اون خوب تر هم می شود.

صفحه اقتصاد– صنعت فولاد در قرن های قبل، یکی از صنایع مهم و کلیدی دنیای صنعتی و سپس از وقوع انقلاب صنعتی بوده و امروزه تولید فولاد به سبب ارزش اضافه پایین تر، نسبت به صنایع پیشتاز دنیا، کمتر مورد توجه قرار می گیرد. به هر حال، سرزمین ما، بر تولید فولاد تاکید دارد و تولید 55 میلیون تُن فولاد و استخراج سنگ آهن متناسب با اون را هدفگذاری کرده است.

در گفتگوی «صفحه اقتصاد» با مهندس سجاد غرقی (نایب رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی، صنایع و معادن تهران و فعال حوزه استخراج سنگ آهن)، شرایط فعلی معادن سنگ آهن و چالش های تحقق هدفگذاری ایران برای تولید 55 میلیون تُن فولاد در سال 1404 شمسی بررسی شده است.

*****

*از سال های قبل و در چارچوب طرح جامع فولاد ایران، در مورد تولید سنگ آهن و تولید فولاد ناپخته کشورمان هدفگذاری شده بود. این طرحی که تهیه شد در چه موقعیتی شکل گرفت و به نظر شما، هدفگذاری ها تا چه حد به واقعیت نزدیک بود؟

-این سوال را باید از کسانی بپرسید که این طرح را تهیه کرده و برای تولید 55 میلیون تُن فولاد هدفگذاری کردند. من اطلاع ندارم که به چه سبب این طرح تهیه شده، برای چی عدد 55 میلیون تُن تعیین شده و برای چی مثلاً عدد 53 یا 47 یا 61 میلیون تُن تعیین نشده.

البته هنگامی طرح ها و برنامه هایی از این قبیل تهیه می شود، هدف اصلی از این نوع هدفگذاری ها، عمدتاً ترسیم یک کنار آسمان است. در مورد ترسیم یک کنار آسمان باید بگویم که ممکن است 70 یا 80 درصد اون قابل وصول باشد. به نظر من، اول هدفگذاری شد و عدد 55 میلیون تُن فولاد مشخص شد ولی بعداً تقسیم بندی شد که چقدر فولاد برای بازار داخلی و چقدر بازار صادراتی تولید شود.

*آیا در همان تاریخ که این طرح تهیه شد با تشکل های مختلف و فعال در حوزه های سنگ آهن و فولاد از جمله کمیسیون صنایع و معادن اتاق بازرگانی، صنایع و معادن، صحبت کردند و فکر گروهی به عمل آمد؟

-متاسفانه در زمانی که منظور تولید 55 میلیون تُن فولاد ارائه شد، از قسمت خصوصی و تشکل ها نظرخواهی نشد. هر چند که ما باید در نظر بگیریم که از سال های دهه 80 به این سو، نرخ رشد صنعت فولاد ایران، رشدی بین 7.5 تا 8 درصد بوده است.

در حالی که بیش ترین توسعه صنعت فولاد در دنیا که اتفاق افتاده در سرزمین چین بوده و این سرزمین رشد ادامه دار 9 درصد در وقت 35 سال داشته است. اون هدف تولید 55 میلیون تُن در کنار آسمان سال 1404 شمسی، در دهه 80 تعیین شد.

*در دو دهه قبل، چند بار در مورد تولید فولاد ایران هدفگذاری شده. آخرین بار در سال 1393 این هدفگذاری انجام شده و بر تولید 55 میلیون تُن فولاد تاکید شده.

-اگر قرار باشد ما به هدف 55 میلیون تُن در سال 1404 برسیم، باید رشد ادامه دار 11 درصدی در هر سال داشته باشیم. در صورتی که تحقق این نرخ رشد، با ظرفیت های واقعی سرزمین ما فاصله دارد.

سرزمین چین در وقت 35 سال، فقط رشد 9 درصدی را در تولید فولاد را تجربه کرده و به نظر من، نرخ رشد 11 درصدی برای تولید فولاد ایران، بلند پروازانه است. از سو دیگر، ما دو نوع بازار داریم که یکی از آنها بازار داخلی است. مصرف فولاد در بازار داخلی ایران، به اجرای پروژه های عمرانی و رشد صنعت ساختمان و تولید مسکن بستگی دارد.

در حال آماده، میانگین مصرف داخلی بین 10 تا 12 میلیون تُن فولاد در سال بوده است. از یک سو، در حوزه بازار صادراتی، ما مشکل تحریم ها را داریم. از سو دیگر، سرزمین چین عظیم ترین صادر کننده فولاد بوده و کشورهای هند، روسیه و ترکیه هم صادر کننده فولاد هستند. شرکت الحدید عربستان نیز صادر کننده فولاد بوده و سرزمین عمان هم می خواهد به این عرصه درون شود.

به همین سبب بازار فولاد، یک بازار پُر رقابت بوده و باید دید که آیا می شود سهم کشورمان را در صادرات فولاد نگه داشت یا نه. من فکر می کنم ظرفیت حداکثری برای تولید فولاد و ظرفیت رقابتی برای تولید فولاد ایران، در حد 30 میلیون تُن و در بهترین حالت 35 میلیون تُن در سال است.

این ظرفیت، ظرفیت عملیاتی بوده که می تواند اتفاق بیفتد. اون 35 میلیون تُن فولاد نیز، به شرط توسعه بازارهای صادراتی و همچنین رواج ساختن در درون سرزمین و پروژه های عمرانی، می تواند تحقق پیدا کند.

 *جنابعالی هم در انجمن سنگ آهن کوشش دارید و هم در کمیسیون صنایع و معادن اتاق ایران وظیفه داشته اید. الان هم نایب رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران هستید.

به طور مستمر در سال های اخیر، اجرای طرح جامع فولاد رصد می شد. در جریان این رصد، آیا از نظریات تشکل ها استفاده شده و برای تحقق اهداف این طرح، از تشکل ها  مشاوره گرفته شده؟

-شرکت «فولاد تکنیک»، این رصد را به شکل تخصصی انجام می دهد، هر ساله شرح تهیه می کند و اطلاعات آپدیت و دقیق دارد. شرکت فولاد تکنیک، با تشکل ها جلسات متعددی برگزار کرده و در نتیجه این شرکت، مشاوره گرفته است.

البته برگزاری این جلسات و مشاوره گرفتن، از ابتدای تهیه طرح نبوده است. سپس از این که برای تولید 55 میلیون تُن هدفگذاری شده بود، شرکت فولاد تکنیک به طور مداوم و ممتد، با تشکل ای این حوزه ارتباط دارد.

*این ارتباط شرکت فولاد تکنیک با تشکل ها در حد این است که بداند معادن سنگ آهن و کارخانه های فولاد چقدر سنگ آهن و فولاد تولید می کنند یا فراتر از اون است؟

-در این وقت تبادل نظر کارشناسی انجام شده، یعنی این شرکت، هم اطلاعات و آمار را آپدیت می کند و هم این که نظرات دو سو، رد و بدل می شود. در واقعیت، تبادل نظر کارشناسی دو طرفه در حال انجام است.

*به طور مشخص این تبادل نظر در چه مواردی است؟

-یکی از موضوعات مورد گفت و گو، این است که ظرفیت سنگ آهن سرزمین بررسی می شود. همچنین عیارهای معادن سنگ آهن بررسی می شود و این که میزان نیاز واقعی سنگ آهن درون سرزمین چقدر بوده و چقدر سنگ آهن مازاد وجود دارد که می تواند امکان صادرات داشته باشد.

علاوه بر این موارد، کنار آسمان بازار تحلیل می شود و در مجموع، در جلساتی که برگزار می شود، گفت و گو های کارشناسی و دقیق مطرح می شود. اون چیزی که سیاست های کلان است، یک داستان بوده و آنچه که در جلسات تشکل ها با مجموعه های مشاور همانند شرکت فولاد تکنیک اتفاق می افتد کاملاً کارشناسی، دقیق و با حداقل دید غیر کارشناسی بوده و با حداکثر دید کارشناسی است.

 *در همه سال های اخیر که طرح جامع فولاد ایران در حال اجرا بوده و شرکت فولاد تکنیک هم به طور مستمر اجرای این طرح را رصد می کرده، تاکید مقامات مختلف دولتی بر این بوده که این هدف 55 میلیون تُن تولید فولاد قطعاً پژوهشگر می شود.

 در این سال هایی که گذشت دولت و مقامات دولتی چه تصوری از این برنامه داشتند و واقعاً اطمینان داشتند که این هدف تولید در سال 1404 تحقق پیدا می کند؟

-من نمی توانم در مورد برنامه ریزان و کسانی که این کنار آسمان را تعیین کرده اند، ذهن خوانی کنم ولی به هر حال، کنار آسمان دوری نیست. تحقق این هدف با این شرط ممکن است که در مقام اول، جانمایی کارخانه های فولاد به درستی انجام شود و سپس هم، هر کدام از حلقه ها به شکل متوازن وجود داشته باشند.

توسعه زنجیره آهن و فولاد باید به شکل رقابتی و متوازن باشد. این عنصر رقابتی در برنامه ها وجود نداشته و توسعه، عمدتاً  به شکل حمایتی اتفاق افتاده است. در نتیجه، برخی حلقه ها، چاق تر از حلقه های دیگر هستند.

دومین نکته مربوط به جانمایی پروژه ها بوده است. در حالی که همانند همه جای دنیا، شرکت های فولاد سازی باید عمدتاً در سواحل و در کنار آب های آزاد، احداث شوند. برای چی که صنعت فولاد، یک صنعت آب بَر بوده و دیگر این که باید دسترسی به مبادی وارداتی و صادراتی وجود داشته باشد.

در صورتی که آنچه در ایران اتفاق افتاده، این است که فقط 2 یا 3 شرکت عظیم فولادی، به آب های آزاد در سواحل دریا فارس و دریای عمان نزدیک هستند. این دو داستان، مطرح است و حتی اگر ما تولید 55 میلیون تُن فولاد را به نام ظرفیت بپذیریم، همین دو داستان، دو گلوگاه تحقق این هدف هستند.

*نشانه کردید به این که برخی حلقه های زنجیره فولاد، چاق شده اند. کدام قسمت های زنجیره تولید فولاد، بیش از حد مورد توجه بوده و رشد بیش تری داشته اند؟

-اگر قرار باشد ما 55 میلیون تُن فولاد تولید کنیم، باید توجه داشته باشیم که نسبت ابتدای زنجیره یعنی سنگ آهن، حدوداً 2.7 است. ذخایر سنگ آهن ایران، عمدتاً مگنتیتی بوده و بیش ترشان اول باید به کنسانتره و گندُله تبدیل شوند.

ذخایر ما یعنی سنگ آهن به نام ماده اولیه فولاد، چنین شرایطی دارد. برای تحقق تولید 55 میلیون تُن، ما به حدود 160 میلیون تُن سنگ آهن نیاز داریم. در حالی که تولید سنگ آهن ما، زیر 100 میلیون تُن است.

این که یک قسمت همانند معدن بخواهد توسعه پیدا کند نیاز به اندوخته دارد. اندوخته از چند محل تامین می شود که یک محل، اندوخته گذاری خارجی است. در این حالت، اندوخته گذاران خارجی، باید در قسمت معدن ایران اندوخته گذاری کنند.

محل دوم، این است که دولت از راه وام و منابع عمومی بخواهد به توسعه قسمت معدن کمک کند. سومین محل این است که بر مبنای بازار داخلی و فروش داخلی، کار انجام شود. چهارمین محل این است که منابع مورد نیاز از راه صادرات مواد معدنی تامین شود.

به طور کلی، تامین اندوخته برای قسمت معدن از 2 محل اول، تقریباً نشدنی است. به سبب این که در ایران و بالاخص در قسمت معدن، اندوخته گذاری خارجی نداریم. گزینه دوم این است که دولت، تسهیلات بدهد.

در حالی که دولت، چنین امکانی را در حال آماده ندارد و عمده بودجه دولت، صرف مصارف عمومی می شود. این طور نیست که دولت یک دفعه بخواهد 15 یا 20 میلیارد دلار فقط در قسمت معدن اندوخته گذاری کند.

در حال آماده، بین 12 تا 15 میلیارد دلار اندوخته گذاری در قسمت معادن سنگ آهن نیاز داریم تا سنگ آهن مورد نیاز برای تولید 55 میلیون تُن تامین شود. این مقدار اندوخته گذاری، باید در حوزه های اکتشاف، استخراج، فرآوری و لجستیک انجام شود و با وجود این حلقه ها هست که سنگ آهن از معدن به کارخانه فولاد می رود. پس 2 گزینه اول ما برای اندوخته گذاری، کنار می روند.

گزینه سوم، فروش داخلی است، یعنی اینقدر سنگ آهن در درون سرزمین بفروشیم تا سود کنیم. در قدم سپس هم با این سود، اندوخته گذاری کنیم و ظرفیت تولید قسمت معدن را بالا ببریم. ما می دانیم که قیمت گذاری قرار داده های تولید از قبیل سنگ آهن دانه بندی، کنسانتره و گندله، دستوری است و گاهی زمان‌ قیمت تعیین شده در حد 50 درصد ارزانتر از اون چیزی است که باید فروخته شود.

به سبب این که کارخانه های فولاد می خواهند قرار داده های تولید را از درون سرزمین تامین کنند، قیمت این قرار داده ها به شکل دستوری تعیین می شود. در نتیجه، انباشت اندوخته مولّد که با اون اندوخته گذاری انجام شود، وجود ندارد و در نتیجه، سنگ آهن داخلی کم ارزش فروخته می شود.

هنگامی که سنگ آهن، کم ارزش فروخته می شود معادن سنگ آهن فقط می توانند تداوم کوشش داشته باشند. البته در این زمینه، ما باید وضعیت مناسب چند بنگاه عظیم معدنی ایران را مستثنی کنیم. راه بعدی که مالکان معادن سنگ آهن بتوانند حقوق داشته باشند و اندوخته گذاری کنند، این است که سنگ آهن صادر کنند. ما نیاز به دلار و ارز داریم که در قسمت معدن، اندوخته گذاری کنیم.

*در حال آماده، عملا صادرات سنگ آهن ممنوع است. صحیح است؟

بله. صادرات سنگ آهن ممنوع بوده و نتیجه این وضع، این شده که اندوخته گذاری در بالادست صنعت فولاد، متوقف شده. این توقف اندوخته گذاری، تقریباً به یک دهه رسیده و با توجه به سیاست هایی که دولت از سال های 1392 و 1393 شروع کرد و وضع عوارض صادراتی و ممنوعیت ها اتفاق افتاد، در حال آماده، صادرات فقط در قسمت تولید فولاد انجام می شود و در نتیجه استخراج سنگ آهن و تولید کنسانتره غیر اقتصادی شده.

هر چند که گفت و گو سوددِه بودن معدن سنگ آهن، یک گفت و گو دیگر بوده و گفت و گو ما سود تجاری است. با این وضعیتی که معادن سنگ آهن دارند، اندوخته گذاری پهناور در قسمت معادن سنگ آهن اتفاق نمی افتد و معادن سنگ آهن، سود مناسبی کسب نمی کنند.

ظرفیت تولید شمش فولاد حدود 27 یا 28 میلیون تُن در سال است ولی ظرفیت تولید سنگ آهن ما که باید به 130 میلیون تُن یا 140 میلیون تُن برسد، افزایش پیدا نکرده و حدود 30 تا 40 میلیون تُن کسری داریم.

*آقای اردشیر سعد محمدی، برای سال 1398 میزان استخراج سنگ آهن را 100 میلیون تُن اعلام کرده بود. الان مشخص هست که دقیقاً چقدر استخراج و تولید سنگ آهن داریم؟

-این رقم 100 میلیون تُن سنگ آهن که اعلام شده، مربوط به اقلام تجمیعی است. این رقم 100 میلیون تُن، تجمیعی از کلوخه سنگ آهن و سنگ آهن دانه بندی است. در حالی که سنگ آهن دانه بندی، از کلوخه سنگ آهن مشتق شده. به همین سبب، ظرفیت موجود دانه بندی ما حتماً و قطعاً زیر 100 میلیون تُن است. البته امروزه کسری سنگ آهن کمتر حس نمی شود. یک دلیل این حس نشدن کمبود، این است که میزان تولید فولاد ایران به سبب قطع برق و گاز، پایین آمده. همچنین جنگ روسیه و تحریم ها، بازار محصولات فولادی ایران را کم کرده است.

بنابراین، تقاضا برای فولاد تولید ایران، به شکل موقت کاهش پیدا کرده است، یعنی اگر این 2 اتفاق چهره نمی داد، ما الان کسری سنگ آهن را بیش تر حس می کردیم. با این حال، ما از نظر ظرفیتی، کسری سنگ آهن داریم.

*آقای فاطمی امین، وزیر فعلی صنعت و معدن، اعتقاد ندارد که 55 میلیون تُن فولاد باید تولید شود و می گویند ابداً شرایط ما اجازه نمی دهد که اینقدر فولاد تولید کنیم.

-امکان تولید اون مقدار فولاد وجود ندارد چون ابداً بازار اون را نداریم. به هر حال، ما در همان دو حوزه مصرف درون سرزمین و صادرات فولاد، مشکل داریم.

*در حالتی که 55 میلیون تُن فولاد تولید شود باید 20 میلیون تُن اون صادر شود. با این حال جنابعالی می گویید صادرات فولاد ما وابسته مشکل شده.

-بله. ابداً الان بازار صادراتی نداریم و در کوتاه وقت صادرات ما وابسته مشکل شده.