۱۵ شهریور تا ۱۵ مهر ماه، ماه جهانی بیماری آلزایمر است و ۳۱ شهریور ماه (۲۱ سپتامبر) نیز روز جهانی آلزایمر نامگذاری شده است؛ بیماری که هنوز ناشناختههای بسیاری از ابتلا تا معالجه اون وجود دارد.
به شرح وقت سحر به تعریف از همشهری آنلاین -یکتا فراهانی: سالانه حدود ۱۰ میلیون نفر در دنیا به بیماری آلزایمر مبتلا میشوند و در هر ۳ ثانیه نیز یک نفر، آلزایمر را تجربه میکند.
طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی (WHO) نابودی عقل یا دمانس مجموعهای از اختلالات است که با کاهش سطح شناختی دنبال است و میتواند بر کوششهای روزمره زندگی و عملکرد اجتماعی فرد تأثیرگذار باشد. از این رو به چالش فراوان بزرگی برای خود شخص و خانوادهاش تبدیل میشود؛ اونگونه که زندگی همه اونها را تحت نشان قرار خواهد داد.
ارتباط سن و ابتلا به آلزایمر
پزشک بهنام شریعتی، فلوشیپ جاریپزشکی سالمندان و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران درباره بیماری آلزایمر میگوید: «آلزایمر یکی از انواع بیماریهای بهاصطلاح عصبشناختی و همچنین مهمترین نوع از انواع دمانس است. معمولاً افراد بالای ۶۰ سال زیادتر در معرض ابتلا به این بیماری هستند و هرچقدر هم سن بالاتر میرود، احتمال ابتلا به این بیماری نیز زیادتر خواهد شد.»
هرچند که این ارتباط قطعی نیست و انواع دمانس و آلزایمر در سنین پایینتر هم دیده میشود.
فاکتورهای خطر ابتلا به آلزایمر
به گفته پزشک شریعتی، عوامل مختلفی میتوانند دلیل بروز این بیماری شوند. یکی از اونها داستان ژنتیک است که در انواع زودرس این بیماری زیادتر نقش دارد. ضمن آنکه میتواند در انواع دیررس هم نقش داشته باشد.
سپس از اون، نقش عوامل محیطی و عوامل مرتبط با سلامت است که میتوان با حذف اون عوامل تا حد زیادی از ابتلا به آلزایمر پیشگیری کرد.
از کودکی مواظب ابتلا به آلزایمر باشیم
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، یکی دیگر از عوامل مؤثر در ابتلا به آلزایمر را سطح تحصیلات میداند؛ یعنی تحصیلات پایین و توجه نداشتن به یادگیری مخصوصا در سنین کودکی میتواند با ابتلا به آلزایمر در سالمندی در ارتباط باشد. بنابراین هر چه فرزندانمان سواد بیشتری داشته باشند، احتمال میرود در آینده و در سالمندی؛ کمتر مبتلا به آلزایمر شوند.
در سنین میانسالی کاهش شنوایی، ضربه به سر، فشارخون بالا، مصرف الکل و مواد مخدر و چاقی از جمله عوامل مؤثر در ابتلا به بیماری آلزایمر شناخته میشوند.
در سنین بالاتر نیز سیگار کشیدن، ابتلا به افسردگی، نداشتن تعاملات اجتماعی و تحرک کافی، ابتلا به دیابت و کثیفی هوا از جمله مسائلی هستند که میتواند در تشدید احتمال ابتلا به آلزایمر مؤثر باشند.
راههای پیشگیری
پزشک بهنام شریعتی میگوید اگر ما دنبال راهحلهایی برای پیشگیری از آلزایمر هستیم توجه داشته باشیم باید از همان سنین کودکی، اون را شروع کنیم. هرچند هیچوقت برای پیشگیری از آلزایمر دیر نیست.
در واقع ما اگر ما بتوانیم فاکتورهای خطر همانند چاقی، فشار خون، دیابت، افسردگی را کاهش دهیم و کوشش کنیم سالمندانی داشتهباشیم که تعاملات بیشتری با جامعه باشند میتوانیم تا حدودی ابتلا به این بیماری را مهار کنیم.
ضمن آنکه اگر جوانان بتوانند در مشاغل بهشکل زبر دست فعال باشند، زیادتر از ذهنشان کار بکشند و در واقع کوششهای ذهنی بیشتری داشته باشند؛ علاوه بر اینکه جامعه تندرستتری از نظر مصرف سیگار، الکل و مواد مخدرخواهیم داشت؛ به پیشگیری از ابتلا به این بیماری هم کمک زیادی میشود.
توجه به بیماریهای مزمن و معالجه آنها
به گفته فلوشیپ جاریپزشکی سالمندان، اگر بتوانیم چنین مداخلاتی را انجام بدیم میتوانیم تاحدود زیادی از ابتلا به بیماری آلزایمر پیشگیری کنیم.
توجه و نگهداری به بیماریهای مزمن هم عامل مهم دیگری است که باید به اون توجه داشت. چون ابتلا به چنین بیماریهایی میتوانند در سالمندی دلیل مشکلات حافظه شوند.
در واقع با توجه به مجموع این عوامل میتوانیم ۴۰ درصد از ابتلا به آلزایمر پیشگیری کنیم.
بنابراین حتی اگر کسی از نظر ژنتیکی هم مستعد ابتلا به دمانس یا آلزایمر باشد با پیشگیری از این موارد میتواند تقریباً تا ۴۰ درصد از احتمال ابتلا به این بیماری پیشگیری کند.
ارتباط کثیفی هوا و ابتلا به آلزایمر
پزشک شریعتی میگوید بهتازگی پابرجا شده کثیفی هوا میتواند نقش مؤثری در ابتلا به آلزایمر داشته باشد که متأسفانه این چیز تازه شایع و روزمره جامعه ما شده است.
بنابراین صبر میرود تلاش زیادتر و جدیتر در این خصوص اعمال شود. ضمن آنکه کثیفی هوا مضرات دیگری هم دارد که یکی از اونها افزایش خطر ابتلا به بیماریهای زیادی از جمله آلزایمر است.
نقش خانواده و عملکرد اون
بسیاری از خانوادهها نمیدانند در مقابل بیماران مبتلا به آلزایمر چه عملکردی باید داشته باشند و چه کار باید بکنند. بخشی از مداخلات خانواده معطوف به خود مریض است. یعنی معالجه، دارو و توانبخشی که اطرافیان و افراد خانواده میتوانند برای مریض داشته باشند.
علاوه بر اون، بیماران مبتلا به آلزایمر نیازمند مداخلات دیگری از جمله همراهی و نگهداریهای ویژه هم هستند. آموزش به مراقبان هم میتواند منجر به نگهداری مؤثرتری از مریض شود و علاوه بر اینکه صدمه کمتری متوجه بیمارمیکند؛ نگرانی خانواده مریض هم به سبب دوست نبودن با شرایط جدید مریض کمتر خواهد شد.
نشان آموزش و آگاهی مراقبان اولیه
این فلوشیپ جاریپزشکی سالمندان میگوید آموزش توانایی ارتباط با بیماران مبتلا به آلزایمز از جمله مداخلات ضروری و مهمی است که به روشهای مختلف میتواند انجام شود.
این آموزشها شامل مواردی هستند که مراقبان اصلی مریض باید از اون آگاه باشند. دانشگاه علوم پزشکی ایران بسیاری از این آموزشها را به شکل فایلهای مولتی مدیا تهیه کرده است و رایگان در اختیار بیماران و مراقبان اونها قرار میدهد.
همچنین انجمنهایی همانند انجمن آلزایمر هم کلاسهای متعددی دارند که به مراقبان آموزش میدهند تا خوب تر بتوانند با این مشکل کنار بیایند و نگهداری مؤثرتری داشته باشند.
من هم به آلزایمر مبتلا میشوم؟
سؤال دیگری که بسیاری از خانوادهها دارند این است که میخواهند بدانند زمانی والدین اونها به بیماری آلزایمر مبتلا میشوند، احتمال ابتلای خودشان به این بیماری تا چه حد است و برای پیشگیری از اون چه باید کرد؟
پزشک شریعتی در پاسخ به این سوال میگوید اگراین افراد زندگی سالمی داشتهباشند، ورزش کنند، کوششهای مناسب داشته باشند و همه مواردی را که برای پیشگیری از بیماری ذکر شد به خوبی رعایت کنند میتوانتد تا حد مؤثری سد از ابتلا به این بیماری شوند.
ضمن آنکه امید میرود در آینده نیز داروهایی ساخته شوند که بتواند احتمال ابتلای افرادی را که زیادتر در معرض ابتلا به آلزایمر هستند تا حدود زیادی کاهش دهد.
